Qonaqpərvərliyi ilə fərqlənən Xan Lənkəran sitrus meyvələri, ləziz mətbəxi ilə yanaşı Azərbaycanda çayçılığın mərkəzi kimi də tanınır. Lənkəran çayı dünyada özünün xüsusi dadı ilə məşhurdur.

Qonaqpərvərliyinin və çayının simvolu olaraq 1978 - 79 -cu illərdə Lənkəranın girişində hündürlüyü 3,5 metr olan samovar - tunc abidə qoyulmuşdur. 2008-ci ildə isə bu abidənin üstünə çaynik, qarşısına isə armudu stəkan əlavə edilmişdir. Lənkəran Azərbaycanın rütubətli subtropik regionudur.

Nadir təbiəti öz müxtəlifliyi ilə seçilir. Lənkəran sözünün mənası üç variantda deyilir. Birinci - "lövbər salınan yer " yəni dünyanın müxtəlif yerindən İrana ticarətə, səfərə, təhsilə, ziyarətə gedən və İrandan gələn gəmilər burada lövbər salmışlar. İkinci - farsca Ləng -ləngimək , kəran - yer ( Ləngkəran ) Ləngiyən yer - yağışların çox olmasına görə bura gələnlərin ləngiməsidir. Üçüncü - Lankon - " qamış evlər " deməkdir.

XX əsrin əvvəllərinə kimi burada evlərin üstü, hasarı, bəzən divarları da qamışdan olduğu üçün belə adlandırmışlar. Lənkəran qədim şəhər olsa da onun tarixi hələ də dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir.

Səyyah Larens Çepmenin xatirələrindən məlumdur ki , o , 1568- 69 -cu illərdə Lənkəranda olmuşdur. Bu qədim şəhərdə qədim tarixi abidələr də yetərincədir. Bunlardan biri hal -hazırki misilsiz mədəniyyət xəzinəsi olan Tarix Diyarşünaslıq muzeyidir ki , "Xan Sarayı " kimi tanınır. Üçmərtəbəli Xan Sarayı Lənkəranın ilk çoxmərtəbəli binası olub. Bina tikilərkən bir çox inşaat materialları Fransadan və Bakıdan Lənkərana gəmi vasitəsilə gətirilib. Fransalı memarın layihəsi əsasında inşa edilən bu tarixi abidənin tikintisində milli memarlıq elementlərindən bacarıqla istifadə olunub.

Bu sarayı Lənkəranın sonuncu xanı olan Mirəhməd Xan Talışinski həyat yoldaşı Tuğra xanımın şərəfinə 1913 -cü ildə tikdirmişdir. Belə ki , Tuğra xanım Tifilis şəhərində keçirilən gözəllik müsabiqəsinin qalibi olur və belə bir sarayın tikdirilməsini Mirəhməd Xandan istəyir. Saray üç ay müddətinə hazır olur. Sonralar Mirəhməd Xanın həyatı Fransada mühacirətdə keçir və o , burada da vəfat edir. Tuğra xanımın şərəfinə tikilən saray sovet dövründə müsadirə edilir və buraya müxtəlif inzibati idarələr yerləşdirilir. 1978-ci ildən isə Tarix Diyarşünaslıq muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Muzeydə Lənkəranın qədim tarixini, mədəniyyətini, milli - mənəvi dəyərlərini və bu gününü əks etdirən eksponatlar vardır. Muzeyin ekspozisiyası altı bölümdən ibarətdir: təbiət, qədim dövr, orta əsrlər tarixi, yeni dövr, ən yeni dövr, müasir dövr.

Bütün bölmələrdə nümayiş olunan eksponatlar öz dövrlərini əks etdirir. Şəhərin mərkəzində , " Dostluq " parkı ilə üzbəüz yerləşən Tarix Diyarşünaslıq muzeyi - Xan Sarayı öz füsunkarlığı ilə hər il rayonumuzda qonaq olan on minlərlə insanları heyran edir.

Səbahət Lənkəranlı

jurnalist, şairə