FACT-INFO.AZ » TƏDQİQATLAR-ANALITIKA » Mətbuat tariximizin tədqiqinə dəyərli töhfə
7-05-2024, 21:50 | TƏDQİQATLAR-ANALITIKA
Mətbuat tariximizin tədqiqinə dəyərli töhfə

Dəyərli alim, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Cəlal Allahverdiyevin "Səda" nəşriyyatında nəşr edilmiş "Qərbi Azərbaycan mətbuatı tarixi" kitabı böyük bir zəhmətin və gərgin axtarışların bəhrəsi olaraq oxuculara təqdim edilib.

Elə tarixi mövzular var ki, yazmaq və araşdırmaq üçün bəzən elm, axtarış, arşdırma yetərli olmur. Bundan ötrü o tarixə dərin sevgi və bağlılıq, o tarixlə yaşamaq istəyi əsas qaynağa çevrilir. Cəlal müəllimin bu kitabı ilə tanış olarkən ilk olaraq düşündüyüm də bu oldu: kitabda tarixilik, tarixi faktlar nə dərəcədə dəyərli və əhəmiyyətlidirsə, bu tarixə bağlılıq hissi də müəllifdə o dərəcədə güclüdür. Kitabda yalnız mətbuat tarixini oxumursan, burada itirilmiş yurdlarımızın ağrı-acı dolu bir tarixi ilə tanış olursan. Müəllif mövzuya o səviyyədə bələddir ki, sanki hər sözdə, faktda yox, az qala hər işarədə oxucuya bir tarixi informasiya verir.

Biz bu kitabda yalnız mətbuat tarixini öyrənmirik, eyni zamanda, bu bölgədə yaşamış işqlı insanların fəaliyyətini öyrənirik. Və çoxlu sayda dəyərli ziyalılarımızın fəaliyyətlərindən bu kitabda yeni bilgilər əldə edirik. Faktlar dəqiqliyi ilə oxuculara təqdim olunur və yoruculuq yaratmır.

Kitabda Qərbi Azərbaycandakı ictimai-siyasi və ədəbi-mədəni mühitin geniş təqdimatı ilə yanaşı, anadilli mətbuatımız haqqında da maraqlı məlumatlar vardır.

Cəlal müəllim ilk öncə Azərbaycan mətbuatı haqqında bilgilər verir və hələ XIX əsrin sonlarından başlayaraq nəşr edilən "Əkinçi", "Ziya", "Kəşkül" mətbuat orqanlarımızla əlaqə saxlayan Qərbi Azərbaycan ziyalıları haqqında maraqlı məlumatlar yazır.

Müəllif bu bölgədə ilk mətbuat orqanı olaraq nəşr edilən "Lək-Lək" jurnalı haqqında, onun müəllifləri və fəaliyyəti ilə bağlı yeni məlumatları oxuculara çatdırır. Bu jurnalın nəşrində mühüm xidmətləri olmuş dəyərli ziyalımız Cabbar Əsgərzadənin xüsusi rolunu qeyd edir. Onun görkəmli ziyalı Məmməd Tağı Sidqi ilə yazışmalarını önə çəkir. Məhz bu yazışmalardan öyrənirik ki, jurnalın nəşrinə molla nəsrəddinçilərin cəlb edilməsi əsas fikir olaraq qəbul edilir.

Cəlal müəllim Qərbi Azərbaycanda ilk mətbuatın işıq üzü görməsini belə təqdim edir: "1914-cü ilin fevralın 22-də Qərbi Azərbaycan mədəniyyəti və mətbuatı tarixində əlamətdar bir hadisə baş verdi. Həmin gün İrəvan ziyalılarının illər boyu həsrətlə gözlədikləri ilk mətbuat nümunəsi işıq üzü gördü. Cabbar Əsgərzadənin redaktorluğu və Mirməhəmməd Mirfətullayevin naşirliyi ilə çıxan "Lək-Lək"in ilk sayının işıq üzü görməsi xəbəri İrəvan quberniyasında böyük əks-səda verdi, nəşrinin sorağı bütün Cənubi Qafqaza yayıldı".

Müəllif kitabında Qərbi Azərbaycanda nəşr edilən ikinci mətbuat orqanı olan "Bürhani-həqiqət" məcmuəsi haqqında da yeni bilgilər təqdim edir. Yazır ki, 1914-cü ilin iyun ayının 30-da 12-ci nömrəsi çıxdıqdan sonra "Lək-Lək" jurnalı nəşrini dayandırdı. 1917-ci ilin yanvarın 1-də Əli Məhzunun redaktorluğu və Həsən Mirzəzadə Əliyevin naşirliyi ilə "Bürhani-həqiqət" (yəni həqiqətin dəlil və isbatı) adlı jurnalın ilk sayı işıq üzü gördü. Müəllif jurnalın 1 və 2-ci saylarında çap edilən "Həqiqət" adlı redaksiya məqaləsinin əhəmiyyətini qeyd etdikdən sonra yazır: "Bürhani-həqiqət" ədəbiyyatın, maarifin, mədəniyyətin, təbliğatçısı olmaqla yanaşı, həm də geniş coğrafiyada yayılmış, Cənubi Qafqaz hüdudlarından çox-çox uzaqlarda olan mətbuat orqanları ilə də əlaqə saxlamış, öz səsini Orta Asiyayadək çatdıra bilmişdir".

Bu dəyərli araşdırmalarını davam etdirən Cəlal müəllim sovet dövründə nəşr edilmiş Qərbi Azərbaycan mətbuatını da unutmur, ilk nəşr edilən "Rəncbər" qəzetindən başlayaraq digər nəşr nümunələri haqqında da oxuculara geniş bilgilər verir. Biz bu tədqiqat əsərindən sovet rejimi dövründə nəşr edilmiş "Zəngi", "Qızıl Şəfəq", "Kommunist", "Sovet Ermənistanı" qəzetləri, "Xalq maarifi" jurnalı haqqında dəyərli məlumatlar əldə edirik.

Dəyərli tədqiqatçımız olan C.Abdullayevin oxuculara təqdim edilən 276 səhifəlik kitabının hər sətri və cümləsi məna yükü ilə, faktlarla zəngindir. Bu kitaba belə yanaşma ilə də dəyər vermək mümkündür: tariximizi yaşadan abidə!

Nəsiman YAQUBLU
tarix elmləri doktoru


Nəsiman YAQUBLU



Baxış sayı: 200
Azərbaycanın nefti həssas nöqtələrə nəql olunur Bu gün, 17:00 Əcnəbi media Azərbaycan Prezidentinin II Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi fikirlərdən yazıb Bu gün, 10:30 “Prezident İlham Əliyevin 2-ci Şuşa Forumunda səsləndirdiyi fikirlərdə dünyanın siyasi gələcəyi üçün önəmli mesajlar var” Bu gün, 10:00 Ceyhun Bayramov: Ermənistan təxribatları onun üçün yaxşı heç nə vəd etmir Bu gün, 09:30 "Milli mətbuatımız uzun, şərəfli və məsuliyyətli inkişaf yolu keçib" Bu gün, 09:00 Prezident İlham Əliyev Milli Mətbuat Günü münasibətilə paylaşım edib Bu gün, 08:30 Qusman: Ermənistan konstitusiyasına dəyişiklik edilməsinin zəruriliyi ilə bağlı mövqe düzgün və ədalətlidir Dünən, 17:30 Ərdoğan: Macarıstanı Aİ sədrliyindən uzaqlaşdırmağa çalışırlar Dünən, 16:30 Prezidentin köməkçisi: "Azərbaycan COP29-la bağlı ciddi dezinformasiya ilə üzləşib" Dünən, 12:00 Səttar Möhbalıyev: “Mətbuat işçiləri Azərbaycanın dövlətçilik maraqlarını daim uca tutur” Dünən, 11:00 Kəlbəcər istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub Dünən, 09:30 "Birləşdik - 2024" təlimində iştirak edən heyət vətənə qayıdıb Dünən, 09:00 Hikmət Hacıyev: "Şuşanın təbiəti sakinlərin 30 illik ayrılıqdan sonra öz evlərinə qayıtmasına sevinir" 20-07-2024, 20:00 QHT Ağsuda tibbi maarifləndirici tədbir keçirib 20-07-2024, 20:00 Prezident İlham Əliyev: Biz istəyirik ki, Azərbaycanda keçiriləcək COP29 həmrəylik tədbiri olsun 20-07-2024, 18:30 Şuşada II Qlobal Media Forumunda Prezident İlham Əliyev çıxış edib 20-07-2024, 18:00 Şuşada “Sözün repressiyası” sənədli filmi nümayiş olunub 20-07-2024, 09:30 Tramp Zelenski ilə Ukrayna münaqişəsini müzakirə edib 20-07-2024, 09:00 Kəlbəcər rayonunda mina hadisəsi baş verib 20-07-2024, 08:30 Şuşada II Qlobal Media Forumu 20-07-2024, 07:00 Birinci Qarabağ müharibəsinin şəhidi İbrahim Vəliyev İmişlidə dəfn edilib 19-07-2024, 16:00 “Azərbaycan istənilən regional və beynəlxalq tədbirin əsas iştirakçı dövlətidir” 19-07-2024, 11:30 İran siyasətində işıqlı nöqtələr görünür 19-07-2024, 11:00 Qırğızıstanın Qarabalta şəhərində Türkdilli dövlətlərin beynəlxalq simpoziumu keçirildi 19-07-2024, 10:30 Medianın İnkişafı Agentliyi və Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti birgə açıqlama yayıb 19-07-2024, 10:30 COP29-un prezidenti iştirakçı ölkələrin hökumətlərinə rəsmi məktub göndərib 19-07-2024, 10:00 İcma Fransadan Ermənistanı silahlandırmanı və digər pozucu əməlləri dayandırmağı tələb edir 19-07-2024, 10:00 Prezident İlham Əliyev Oksfordda Almaniyanın Kansleri Olaf Şolts ilə görüşüb 18-07-2024, 18:30 Şarl Mişel: Aİ Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa dialoq üçün mümkün olan hər şeyi etməyə çalışıb 18-07-2024, 17:00 Prezident İlham Əliyev “Avropa Siyasi Birliyi”nin 4-cü Zirvə toplantısı çərçivəsində “Enerji və bağlantı” mövzusunda dəyirmi masada çıxış edib 18-07-2024, 16:30
Köşə yazarları
Təqvim
«    İyul 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031