Gerçək bəzən insanın ruhuna ildırım kimi çırpılır. O, ağırdır, sərtdir, amma möhkəmlik verir. Gerçəyin sərtliyi insanı sınayır, parçalayır, amma eyni zamanda yenidən oyadır, dirildir, ruhu silkələyərək yeni nəfəs verir. Ümid isə bir pərdədir — gözə gözəl görünür, lakin arxasında boşluq gizlənir. İnsan bu pərdəni qaldıranda, qarşısında yalnız gecikdirilmiş məyusluğun kölgəsini görür. Ümid insanı yaşadır, amma çox vaxt aldadır; gerçək isə öldürür, amma dirildir.

Keçmiş — köhnə bir kitabdır. Səhifələri saralmış, amma hələ də oxunur. Hər səhifədə bir iz, bir yanılma, bir sevinc var. Keçmiş insanın kimliyini formalaşdırır, amma eyni zamanda onu əsir edir. Gələcək isə yazılmamış bir səhifədir; insan onu yazmaq istəyir, amma qələmin mürəkkəbi çox vaxt göz yaşından ibarət olur. Gələcək insanın arzularını daşıyır, amma çox vaxt yalnız boşluqdan ibarət bir kölgədir. Beləcə, zaman öz-özünü yeyən dairəyə çevrilir: keçmiş gələcəyə can atır, gələcək isə dönüb keçmişə qayıdır.

İnsan bu dairənin içində əsir qalır. O, ümidlə gerçək arasında, keçmişlə gələcək arasında, arzularla xatirələr arasında parçalanır. Ruh bir dialoq qurur:
“Ümid mənə yalan danışdı, keçmiş məni əsir etdi, gələcək məni aldatdı. Amma gerçək — sərt, soyuq, acı — mənim yeganə dostumdur.”

Həyatın özü bir povestdir. Biz həm yazarıyıq, həm də şahidi. Yazarkən arzularımızı, oxuyarkən yanılmalarımızı görürük. Varlığımız bu sonsuz dialoqdan ibarətdir: yaşanmış anların xatirəsi ilə hələ yaşanacaq anların boşluğu arasında. Hər insan öz hekayəsini yazır, amma düşündüyü zaman anlayır ki, həyatın cavabı heç vaxt tam ifadə olunmur, tam açıqlanmır, yalnız hiss olunur.

Əslində, insanın ən böyük mübarizəsi öz içindədir. O, ümidin yalanına aldanmamaq, gerçəyin acısına dözmək, keçmişin kölgəsindən çıxmaq və gələcəyin boşluğunu doldurmaq üçün yaşayır. Bu mübarizə — həyatın özüdür. Amma bu mübarizənin ən acı tərəfi odur ki, insan çox vaxt öz varlığını dərk edəndə artıq illər arxada qalmış olur. O zaman anlayır ki, ümidin yalanı ona illərlə zaman itirdib, gerçəyin acısı isə ona yalnız ayıqlıq bəxş edib.

Düşünən bu sətirləri oxuduqca öz həyatını xatırlayır: neçə dəfə ümidə aldanıb, neçə dəfə gerçəyin sərtliyinə dözüb, neçə dəfə keçmişin kölgəsində itib, neçə dəfə gələcəyin boşluğuna qaçıb. Və birdən anlayır ki, həyatın özü bir sualdır — cavabı isə heç vaxt tam açılmır, tam yazılmır, yalnız yaşanır.

Ən böyük həqiqət budur: insan yaşadığı anı dərk etmədən, ya keçmişin əsirində, ya gələcəyin xəyallarında yaşayır. Halbuki gerçək yalnız indidir. İndi — acı, sərt, amma dirildici. İndi — insanın varlığını təsdiqləyən yeganə həqiqət. İndi — bütün zamanların qapısı, bütün ümidlərin sınandığı məqam.

Mövsümağa Ədalətoğlu
Yazıçı-publisist