Azərbaycan, İran və Rusiya arasında imzalanmış üçtərəfli memorandum Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizinin qərb hissəsində geosiyasi məzmunu köklü şəkildə yeniləyən hadisə kimi qiymətləndirilir. Sənəd nəqliyyat siyasətinin institusional əsaslarını gücləndirməklə marşrutun gələcək inkişafına yeni strateji çərçivə formalaşdırır.

Fact-info.az  xəbər verir ki, bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında rusiyalı politoloq Darya Qrevsova söyləyib.

Onun sözlərinə görə, imzalanmış memorandum artıq sırf texniki razılaşma deyil, Şimal-Cənub dəhlizinin geosiyasi statusunu keyfiyyətcə dəyişən strateji sənəddir. Uzun illər bu marşrut əsasən konseptual layihə, bir-birindən ayrı dəmir yolu və dəniz sahələrindən ibarət xətt kimi mövcud idi.

Politoloq bildirib ki, məhz Azərbaycan, Rusiya və İran kimi üç əsas tranzit ölkəsinin bu memorandumu imzalaması ilk dəfə real üçtərəfli idarəetmə çərçivəsi yaradır. Tariflərin uzlaşdırılması, blok-qatarların koordinasiyalı buraxılması, logistika proseslərinin rəqəmsallaşdırılması kimi mexanizmlər marşrutu, sadəcə, yol deyil, vahid nəqliyyat arteriyasına çevirir.

Darya Qrevsova hesab edir ki, Qərbin sanksiyaları fonunda Rusiyanın tranzit imkanlarının məhdudlaşdırılması cəhdləri üçtərəfli mexanizmin yaradılmasına əlavə siyasi çalar verir: “Bu struktur, əslində, Rusiyanın, İranın və Azərbaycanın müstəqil, alternativ logistika arxitekturası formalaşdırmaq iradəsini göstərir. Bu, regionun nəqliyyat xəritəsində yeni geosiyasi reallığı təsdiqləyən güclü siqnaldır. Memorandum İran üçün də əhəmiyyətli dönüş nöqtəsidir. İran bu sənədlə öz tranzit rolunu hüquqi və institusional cəhətdən gücləndirir. O, Rusiyanı körfəz və Hindistan istiqamətində birləşdirən kritik həlqəyə çevirir ki, bu da Tehranın regional iqtisadiyyatdakı mövqeyini keyfiyyətcə yüksəldir.

Politoloq qeyd edib ki, sənəd uzunmüddətli və proqnozlaşdırıla bilən logistika zəncirinin formalaşmasına zəmin yaradır. Bu mexanizm həm sürət, həm də iqtisadi səmərəlilik baxımından Şimal-Cənub xəttinin rəqabət qabiliyyətini artırır.

Ekspert, həmçinin bildirib ki, marşrutun Azərbaycan ərazisindən keçməsi tərəflər üçün strateji üstünlüklər yaradır: “Rusiya üçün bu xətt cənub ticarət dəhlizlərinin diversifikasiyası deməkdirsə, İran üçün Cənubi Qafqaz və daha sonra Avropa bazarlarına stabil çıxış imkanı yaradır. Azərbaycan isə bu sistemdə kritik tranzit mərkəzi və strateji körpü funksiyasını icra edir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi və siyasi sabitliyi ölkəni regionun ayrılmaz logistika qovşağına çevirir. Bu rol Azərbaycana yalnız tranzit gəlirləri deyil, həm də regional geosiyasi çəkisinin artması baxımından əlavə üstünlüklər qazandırır”.