Musiqi sənətinin çoxşaxəli sahələrindən biri də xor yaradıcılığıdır. Üzeyir bəy təkcə ilk Azərbaycan xor kollektivinin yaradıcısı deyil, həm də xalq musiqisinin möhtəşəm aranjeman nümunələrinin və xor üçün orijinal əsərlərin müəllifidir.

Xor musiqisinin müasir inkişaf mərhələsində öz yaradıcılığı ilə müasir xor sənətinin inkişafında mühüm rol oynayan musiqiçilər çoxdur. Bu şəxsiyyətlərdən biri də Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti, sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Yulizana Kuxmazovadır. Y.Kuxmazovanın yaradıcılıq fəaliyyəti çoxşaxəlidir. O, həm xormeyster, həm də müəllimdir, bundan əlavə bəstəkarlıq və elmi fəaliyyətlə də məşğuldur.

Bu fikirlər sənətşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru Aytən İbrahimovanın Yulizana Kuxmazovanın yaradıcılığı haqqında yazdığı “Ənənələrin varisliyi” sərlövhəli yazısında yer alıb. Fact-info.az yazını təqdim edir.

Yulizana Kuxmazova 28 ildir ki, Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti, professor Gülbacı İmanovanın rəhbərliyi ilə fəaliyyət göstərən Azərbaycan Dövlət Xor Kapellasında xormeyster vəzifəsində çalışır. Gülbacı İmanova haqqında danışarkən Y.Kuxmazova deyir: “Gülbacı xanım pedaqoji təcrübədən mənim müəllimim olub, sonra isə o məni kapellaya işə dəvət edib. Mən ona dəstəyinə görə çox minnətdaram”.

Y.Kuxmazova 1996-cı ildən pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur. Bu illər ərzində o, Bülbül adına Orta İxtisas Musiqi Məktəbində, Şuşa Musiqi Kollecində və Üzeyir Hacıbəyli adına Bakı Musiqi Akademiyasında çalışıb. Şagirdləri sonralar onun öz tələbələri olub və uğurlu təhsil prosesində dəfələrlə həm ölkəmizdə, həm də xaricdə keçirilən mötəbər müsabiqələrin laureatı adına layiq görülüblər.

Yaradıcı insan olan Y.Kuxmazova praktiki işlərlə yanaşı bəstəkarlıqla məşğul olmağa başlayır. Əvvəlcə bu, xalq mahnılarının xor işləmələri idi, sonra maraq daha da artır və o, xor və solo ifa üçün öz əsərlərini yazmağa başlayır. Xalq mahnılarının xor üçün aranjemanları “Laçın”, “Yallı”, “Çal-oyna”, “Gəlməz yola gedirəm”, “Yarıma bax”, “Mən gülü dəstə bağlaram”, “Bilay bilay” mahnılarıdır. “Kara toprak”, “Anlamadan eyledik”, “Zəfər marşı” (müşayiəti ilə), səs və orkestr üçün “Ol sən” (N.Gəncəvinin sözlərinə görə) mahnıları isə müəllif əsərləridir.

Qeyd edək ki, 2021-ci ilin Azərbaycanda “Nizami Gəncəvi İli” elan edilməsi ilə əlaqədar bu il də böyük şair və mütəfəkkirin yaradıcılığına həsr olunmuş tədbirlər davam etdirilir. 2022-ci ilin mart ayında TÜRKSOY beynəlxalq türk mədəniyyəti təşkilatının himayəsi altında konsert keçiriləcək və konsertdə Y.Kuxmazovanın səs və orkestr üçün “Ol sən” əsərinin də ifası nəzərdə tutulub. Nizami Gəncəvinin qəzəlləri əsasında hazırlanan kompozisiya xüsusi olaraq TÜRKSOY üçün yazılıb. Qeyd edək ki, musiqiçinin TÜRKSOY ilə əməkdaşlığı 2019-cu ildə başlayıb (həmin il TÜRKSOY tərəfindən “Aşıq Veysəl ili” elan edilmişdir).

Əsəri Özbəkistandan olan solistlər, beynəlxalq müsabiqələr laureatları Feruza və Nasir Yusupovlar (mezzo-soprano və bariton) ifa edəcəklər. Müəllif artıq ifaçılarla onlayn məşqlərə başlayıb.

Vurğulayaq ki, Y.Kuxmazovanın bu əsərinə Azərbaycan Dövlət Kamera Orkestri də maraq göstərib.

Yulizana Kuxmazova bir sıra respublika və beynəlxalq müsabiqələrin laureatı, dünya əhəmiyyətli bir çox beynəlxalq layihələrin münsiflər heyətinin üzvüdür. Onun əsərlərinin ifasını idarə edən dirijorlar Azərbaycan Respublikasının Xalq artisti Elnarə Kərimova (TRT, Ankara) və professor Gülmira Kuttıbadamova (Qazaxıstan) olub. Fevralın 15-də Ankara Televiziya və Radio Verilişlərinin çoxsəsli xoru Elnarə Kərimovanın səhnə fəaliyyətinin 30 illiyinə həsr olunmuş konsertdə Yulizana Kuxmazovanın “Kara toprak” kompozisiyasını ifa etmişdir.

Y.Kuxmazovanın əsərləri Bolqarıstan, Serbiya, Portuqaliya və Xorvatiya səhnələrində də səsləndirilib.

Sevindirici haldır ki, musiqi xadimləri bir-birinə dəstək olur, kömək edirlər. Nəcib jesti olaraq bəstəkarlar müsabiqəsi üçün parlaq kompozisiya yaradılmasına, Yulizana Kuxmazovanın bəstəkarlıq istedadının üzə çıxarılmasına təkan verən Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti İlham Nəzərovun yaradıcı münasibətini misal göstərmək olar. Məqalənin qəhrəmanı deyir: “Bəzən insanlar özləri də bilmədən başqa bir insanın həyatında mühüm rol oynaya bilirlər. “Həyatımda belə insanlar çoxdur. Mənə stimul verirlər və mən dərhal ideyadan ilham alıram. İlham Nəzərov da o insanlardan biridir. O, mənə bəstəkarlar müsabiqəsi haqqında danışdı, hətta bəstəmi oraya göndərməyimə də kömək etdi”.

2019-cu ildə Y.Kuxmazova beynəlxalq müsabiqənin münsiflər heyətinin üzvü kimi Qazaxıstana dəvət olunub. Eyni zamanda, o, Filarmoniyada Qazaxıstan kamera xoru ilə çıxış etməyə dəvət aldı və orada Azərbaycan xalq mahnıları əsasında öz işləmələrini təqdim etdi. Musiqiçi onların xoru ilə işləməkdən böyük zövq aldığını qeyd edir.

Vətənə qayıdan sonra Əməkdar artist öyrənib ki, TÜRKSOY Aşıq Veysəlin 125 illik yubileyinə həsr etdiyi “Kara topraq” əsərini qəbul edib, “Gelmez yola gediyorum” mahnısının işləməsi üçün də sifariş verib. Kompozisiya doqquz ölkədə ifa olunub və böyük uğur qazanıb, bundan sonra təşkilat Y.Kuxmazova ilə əməkdaşlığı davam etdirib.

Bəstəkarlıq fəaliyyətindən danışarkən o deyir: “2021-ci il Yunus Əmrə ili elan olundu, mən “Anlamadan eyledik” əsərini yazdım. Bu kompozisiyaya görə TÜRKSOY-un diplomu ilə təltif olundum və beynəlxalq müsabiqədə buna görə Qran-Pri aldım və mükafatlandırma mərasiminə Türkiyəyə dəvət olundum. Əsər Bakı Musiqi Akademiyasında “Xarıbülbül” xor ansamblı tərəfindən də ifa olunub. Konsertdə MDB ölkələrinin nümayəndələri iştirak edirdilər, onların işimə xoş münasibəti mənim üçün çox dəyərli idi. Bilmirəm, məni bəstəkar hesab etmək olarmı, lakin yaradıcılıq prosesini çox bəyənirəm. Əsərlərimin hər biri müəyyən bir mövzuda yazılıb.

Bəzən qeyri-peşəkarlarla da işləyirəm. Məsələn, ravvin Meyer Bruk ilə bir layihə hazırladıq. O, peşəkar musiqiçi deyil, amma gözəl musiqi duyumu var və gitarada mükəmməl ifa edir. Onun bəstələrini lentə aldım, aranjeman etdim və ondan sonra çoxsəsli oğlanlar xorunun ifası üçün işlədim. Hətta onun mahnılarından ibarət disk də çıxartdıq”.

Qeyd edək ki, Y.Kuxmazova yaradıcılıq fəaliyyətində Azərbaycan xalq mahnılarının işləmələrinə xüsusi diqqət yetirir. Əsasən o, uzun müddət ifa olunmayan, bəzi Azərbaycan bəstəkarlarının heç vaxt istifadə etmədiyi motivləri seçməyə çalışır.

Onun yaradıcılığında Azərbaycan xalq rəqsi “Yallı”nın işləməsi xüsusi yer tutur. Yulizana Kuxmazova deyir: “Yallı” çox spesifik əsərdir və digər əsərlərdən fərqlənir. Mən onu olduqca qeyri-adi formatda tərtib etmişəm. Burada musiqi müşayiəti yoxdur, lakin mən insan səsləri və bədən plastikası vasitəsilə orkestr effekti yarada bilmişəm. Əl çalmalar, çırtma vurmaq, step müşayiət rolunu oynayır və orkestri əvəz edir, hətta nağara belə insan səsi ilə təsvir olunur. “Body. Human. Sound” (“Bədən. İnsan. Səs”) adlanan bu layihə Azərbaycanda ilk dəfə idi. Kompozisiyanın premyerası 2016-cı ildə baş tutmuşdur”.

Yulizana Kuxmazova həm də elmi işlə məşğuldur. O, “Vestnik” beynəlxalq elmi jurnalının redaksiya heyətinin üzvüdür, həmçinin QS Intelligence Unit (QSIU) təşkilatının ekspertidir. Y.Kuxmazova Azərbaycan xor sənəti haqqında, xor miniatürü janrına müraciət edən Azərbaycan bəstəkarları haqqında müxtəlif məqalələr yazıb və çap etdirib. O, hələ də yaradıcılıq axtarışındadır, yeni layihələrə hazırlaşır, daim öz üzərində işləyir və yaradıcılığı ilə ölkənin musiqi mədəniyyətinə töhfə verməkdə davam edir.