Monqolustanın Nomqon vadisində Nomqon-1 və Nomqon-2 arxeoloji komplekslərinin ətrafındakı qoruyucu infrastrukturun açılışı mərasimi keçirilib. Türk Akademiyası Monqolustan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutu ilə birlikdə yeddi ilə yaxındır ki, bu ərazidə geniş arxeoloji tədqiqatlar aparır.

Türk Akademiyası xəbər verir ki, mərasimdə Akademiyanın rəhbərliyi, Monqolustan elmi müəssisələrinin nümayəndələri, arxeoloqlar və birgə layihədə iştirak edən tədqiqatçılar iştirak ediblər.

Qoruyucu infrastrukturun yaradılması 2019-cu ildən bəri birgə tədqiqatların aparıldığı və ikinci Türk xaqanlığının tarixi haqqında yeni məlumatlar verən Nomqon vadisinin unikal arxeoloji irsinin qorunmasında növbəti mərhələni qeyd edir.

Beynəlxalq elmi layihə artıq bir sıra mühüm kəşflərlə nəticələnib. 2022-ci ildə Nomqon-2 ərazisində qədim türk və soqdi yazıları olan daş lövhənin yuxarı hissəsi aşkar edilib. Onların şifrinin açılması ilk dəfə olaraq Kutluq xaqandan bəhs edən mətn parçalarını oxumağa imkan verib və abidənin Xaqan xatirə kompleksi kimi müəyyən edilməsi üçün elmi əsaslar yaradıb.

Sonrakı illərdə tədqiqatlar davam etdirilib, qədim türk, Çin mətnlərini ehtiva edən lövhənin aşağı hissəsinin kəşfinə səbəb olub. Türk Akademiyası, Monqolustan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutu və Daxili Monqolustan Universitetinin alimlərinin birgə işi Çin yazısında “Kutluq” titulunun və “türk” etnoniminin müəyyən edilməsinə imkan verib, kompleksin ikinci Türk xaqanlığının banisi Elteriş Kutluq xaqanın hakimiyyəti dövrünə aid olduğunu bir daha təsdiqləyib.

Qoruyucu infrastruktur türk xalqlarının erkən orta əsrlər tarixinin öyrənilməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edən bu abidələrin qorunmasını təmin etmək, həmçinin gələcək arxeoloji tədqiqatlar və beynəlxalq elmi əməkdaşlığa lazımi şərait yaratmaq məqsədi daşıyır.

Türk Akademiyası və Monqolustan Elmlər Akademiyasının Arxeologiya İnstitutu qədim türklərin tarixi və sivilizasiyası haqqında anlayışımızı əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etdirə biləcək yeni kəşflər üçün yüksək potensialın olduğu Nomqon vadisində birgə tədqiqatları davam etdirmək niyyətindədir.