Xalq şairi Səməd Vurğun -120

XX əsrin 30-40-cı illərində İrəvan Azərbaycan Pedaqoji Texnikumunun (İrəvan Türk Pedaqoji Texnikumu) 15 nəfər məzunu Qərbi Azərbaycanın Çəmbərək (Krasnoselo) rayonunun Cil kənd orta məktəbində pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olaraq, bölgədə savadsızlığın aradan qaldırılmasında, təhsilin inkişafında müstəsna xidmətlər göstərmişlər. Bu ziyalıların böyük bir qismi sonradan təhsil yollarını davam etdirərək İrəvan və Bakı şəhərlərində ali təhsil alıblar.

İrəvan Azərbaycan  Pedaqoji Texnikumunun məzunlarından biri də  İslam Yusif oğlu Adıgözəlovdur. O, 1913-cü ildə Qərbi Azərbaycanın qədim Göyçə mahalının Cil kəndində dünyaya göz açıb. O, ilk təhsilini doğma kəndindəki dini məktəbdə alıb, sonra  təhsilini Cil kənd ibtidai, daha sonra  yeddiillik məktəbində davam etdirib. Maarifə olan böyük həvəsi onu İrəvan Türk Pedaqoji Texnikumuna gətirib. Buranı uğurla bitirdikdən sonra yenidən doğma yurduna qayıdaraq Cil kənd yeddiillik məktəbində gənc nəslin təlim-tərbiyəsi ilə məşğul olmağa başlayıb. Təşkilatçılıq bacarığı və peşəkarlığı sayəsində o, 1939-1942-ci illərdə bu təhsil ocağında direktor müavini və direktor vəzifələrində çalışıb.

İkinci Dünya müharibəsinin başlaması onun taleyini yarımçıq qoyub. İslam Adıgözəlov 28 mart 1942-ci ildə hərbi səfərbərliyə alınaraq Gürcüstan SSR-nin Zestafoni şəhərində yerləşən 38-ci ehtiyat atıcı alayın sərəncamına göndərilib. Krasnoselo Rayon Hərbi Komissarlığının (RHK) müharibədən sonrakı müxtəlif tarixli (29 avqust 1947-ci il tarixli 62371 saylı, 17 avqust 1948-ci il tarixli 47873 saylı və 25 fevral 1949-cu il tarixli 9270 saylı) rəsmi məlumatlarında onun 1942-ci ilin dekabr ayında cəbhədə itkin düşdüyü qeyd olunur.

İslam Adıgözəlov Pürzə Məhəmməd qızı ilə ailəli olub.  Onun iki övladı yadigar qalıb: sonralar atasının poeziya ruhunu davam etdirən tanınmış şair Zəki  İslam (1939-2017) və qızı Urquya (1942-2010).

                 Səməd Vurğunla unudulmaz görüş və tarixləşən anlar

İslam Adıgözəlovun tələbəlik illərinin ən parlaq xatirələrindən biri 1936-cı ilin oktyabr ayına təsadüf edir. Həmin vaxt Azərbaycanın xalq şairi Səməd Vurğun İrəvana səfər edərək, oradakı azərbaycanlı müəllim və tələbə heyətinin qonağı olur. Bu görüş İrəvandakı soydaşlarımızda, xüsusən də gənc İslamda dərin izlər buraxır. Böyük sənətkarın xarizması, nitqi və səmimiyyəti gənc tələbəni o qədər ilhamlandırır ki, o, şairə "Vurğunun" adlı ustadnamə ruhlu bir şeir həsr edir.

Azərbaycan ədəbiyyatının nəhəng simasının doğumunun 120 illik yubileyi ərəfəsində həmin qiymətli ədəbi nümunəni oxuculara təqdim edirik:

Vurğunun

Nizami yurdundan, Vaqif elindən,

Xoş gəlib, görüşə özü Vurğunun,

Dildən-dilə, eldən-elə yayılır,

Söhbəti Vurğunun, sözü Vurğunun.

Hər oxuyan Molla Pənah olanmaz,

Yazan yazar, şair adı alanmaz,

Hər şair də şair kimi qalanmaz,

Qalıbdı, qalacaq özü Vurğunun.

Azəri dilini mükəmməl sevən,

Kəlmələri, cümlələrdə izləyən,

Mən İslamam, haqda haqqı gözləyən,

Haqdandı cığırı, izi Vurğunun.

Tələbə İslam Adıgözəlovun vaxtilə qələmə aldığı bu misralar dəyərli bir poeziya nümunəsidir. Şeirin ilk bəndində müəllifin Səməd Vurğunu "Nizami yurdu", "Vaqif eli" ilə əlaqələndirməsi onun klassik ədəbi irsimizə dərindən bələd olmasından və Səməd Vurğunu dahi sələflərinin layiqli davamçısı kimi görməsindən xəbər verir.

İkinci bənddə müəllif hər yazanın şair ola bilməyəcəyini, əsl yaradıcılığın zamana tabe olmadığını vurğulayır. "Hər oxuyan Molla Pənah olanmaz" misrası ilə Səməd Vurğunun Vaqif məktəbindən bəhrələndiyini və özünün də ədəbiyyatda bir zirvəyə çevrildiyini önə çəkir.

Şeirin son bəndində Səməd Vurğunun Azərbaycan dilinin saflığı, onun söz və cümlə quruluşunun zənginliyi uğrunda apardığı mübarizə və yaradıcılıq uğurlarını təqdir edir. "Haqda haqqı gözləyən" İslam, Vurğunun tutduğu sənət yolunun ("cığırının, izinin") Tanrıdan gələn bir istedad və haqq yolu olduğunu bəyan edir.

Bu şeir həm də Qərbi Azərbaycanda (İrəvanda, Göyçədə) yaşayan soydaşlarımızın ana dilimizə, ümumazərbaycan mədəniyyətinə və onun xadimlərinə bəslədiyi tükənməz sevginin səmimi bir təzahürüdür. 

                                                                      Fərrux Rüstəmov
ADPU-nun İbtidai təhsilin pedaqogikası ksfedrasının müdiri, pedaqoji elmlər doktoru, professor,Əməkdar elm xadimi, Qərbi Azərbaycan İcmasının Ziyalılar Şurasının sədr müavini