Qazaxıstanın Qlobal və Regional İdarəetmə Mərkəzinin direktoru və Maqsut Narikbayev Universitetinin professoru İkboljon Koraboyev AZƏRTAC-a türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlığın perspektivləri və qlobal çağırışlar fonunda onun aktuallığı barədə danışıb.

-Türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlığın gücləndirilməsi perspektivlərini və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qəbələdə keçirilən Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının 12-ci Zirvə Görüşündə JTG üzv dövlətləri arasında birgə hərbi təlimlər keçirmək təklifini Qazaxıstanın maraqları baxımından necə qiymətləndirirsiniz?

-Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Qəbələdə keçirilən TDT Zirvə Görüşündə elan etdiyi təşəbbüs beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində obyektiv dəyişiklikləri əks etdirir.

Hərbi risklərin artması, hibrid təhdidlərin yayılması, münaqişələrin texnolojiləşdirilməsi və qlobal siyasətdə proqnozlaşdırmanın ümumi böhranı dövlətlər arasında koordinasiyanın, qarşılıqlı dəstəyin və həmrəyliyin əhəmiyyətini gücləndirir.

Ənənəvi ittifaqların zəifləməsi və təhlükəsizlik zəmanətlərinin qüvvəsini itirməsi kontekstində hətta məhdud hərbi qarşılıqlı fəaliyyət formaları da qarşılıqlı dəstəyə və koordinasiyaya hazırlığı nümayiş etdirir, mühüm funksiyanı yerinə yetirir.

Söhbət yumşaq koordinasiya formalarına əsaslanan yeni, daha çevik qarşılıqlı əlaqə formatından - uyğunluğun artırılması, etimadın qurulması, təcrübə mübadiləsi və təhdidlər haqqında ümumi anlayışın inkişaf etdirilməsindən gedir. Bu yanaşma TDT iştirakçıları arasında real güc balansını əks etdirir.

-Təlimlərdən kənarda hansı praktik əməkdaşlıq formaları daha təsirli ola bilər? Təcrübə mübadiləsi, birgə silah istehsalı və ya müdafiə doktrinalarının əlaqələndirilməsimi?

-Uyğunluq və simvolik həmrəylik üçün vacib olan birgə hərbi təlimlərə əlavə olaraq, orta və uzunmüddətli perspektivdə potensial olaraq daha əhəmiyyətli olan bir neçə sahə müəyyən edilə bilər.

Hərbi təhsil və təlim: birgə təlim proqramları, heyət planlaşdırma kursları, zabit mübadiləsi və təlim modul mübadiləsi silahlı qüvvələrin modernləşdirilməsinə töhfə verə bilər.

Texnoloji və sənaye əməkdaşlığı da mühümdür. Bu, genişmiqyaslı birgə istehsal deyil, əksinə, müəyyən seqmentlərdə - pilotsuz sistemlər, rabitə, logistika, təmir və texniki xidmətdə məqsədyönlü əməkdaşlığı əhatə edir. Hibrid təhdidlər sahəsində təcrübə mübadiləsi, o cümlədən kibertəhlükəsizlik, kritik infrastrukturun qorunması, dezinformasiyaya qarşı mübarizə və transmilli cinayətkarlıq bütün türk dövlətləri üçün ortaq maraq kəsb edir.

-Türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlıq regionun hibrid münaqişələr və transmilli risklər kimi müasir təhdidlərə qarşı ümumi dayanıqlığını gücləndirə bilərmi?

-Azərbaycanın Qəbələdə keçirilən TDT Zirvə Görüşündə elan edilən təşəbbüsü türk dövlətlərinin artan nüfuzunu və dəyişən qlobal təhlükəsizlik arxitekturasına uyğunlaşmaq istəklərini əks etdirir. Əvvəlki ittifaq strukturları zəiflədikcə, həmrəylik və koordinasiyanın simvolik formaları da strateji əhəmiyyət kəsb edir.

Mötədil və şəffaf formatda türk dövlətləri arasında hərbi əməkdaşlıq, xüsusən də hibrid, asimmetrik və transmilli risklər qarşısında ümumi regional dayanıqlığı artıra bilər.

Buraya psixoloji və strateji proqnozlaşdırma hissi, qarşılıqlı dəstək və böhran vəziyyətlərində manevr sahəsinin mövcudluğu daxildir.