Füzuli Qarabağ dağ silsiləsinin cənub şərq ətəklərindən Araz çayına qədər maili düzənlik və alçaq sahələri əhatə edir. Füzuli rayonu Cəbrayıl, Xocavənd, Ağcabədi, Beyləqan rayonları, habelə Araz çayı boyunca İranla həmsərhəddir. Ərazidə axan Quruçay, Köndələnçay, Çərəkən çayları Araz hövzəsinin çaylarıdır.
Azərbaycanın iri yaşayış məskənlərindən olan Füzulinin əsası 1827-ci ildə qoyulmuşdur. Qarabulaq adlanan yaşayış məskəninin əsasında 1930-cu ildə rayon təşkil olunmuş və Qaryagin adlandırılmışdır. 1959-cu ilin aprelində böyük Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzulinin anadan olmasının 400 illiyi şərəfinə Qaryagin rayonunun adı dəyişərək Füzuli rayonu adlandırılmışdır.
Füzuli şəhəri və rayonun böyük bir hissəsi 1993-cü il avqustun 23-də erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdu. Ulu öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılmış hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri rayonun 22 yaşayış məntəqəsini işğaldan azad etdi. Birinci Qarabağ müharibəsi zamanı işğala məruz qalan Füzuli 27 il ərzində ermənilər tərəfindən darmadağın edilərək xarabalığa çevrilmişdi.
Lakin xalqımız heç vaxt bu torpaqlardan vaz keçmədi. “Qarabağ Azərbaycandır!” şüarı ilə başlayan xalq birliyi 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində öz zirvəsinə çatdı. Füzulinin azad edilməsi ilə Azərbaycan əsgəri öz torpaqlarını geri qaytardı, ədaləti bərpa etdi. 2020-ci il noyabrın 26-da “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı təsis edildi. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin sərəncamları ilə Füzuli rayonunun işğaldan azad edilməsi uğrunda aparılmış döyüş əməliyyatlarında iştirak edərək şəxsi igidlik və şücaət nümayiş etdirmiş Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin 25325 hərbi qulluqçusu “Füzulinin azad olunmasına görə” medalı ilə təltif olunmuşdur. 
Torpaqların azad olunmasından dərhal sonra bərpa və yenidənqurma prosesi başladı. Rayonda “Ağıllı kənd”, “yaşıl enerji”, “ağıllı idarəetmə” kimi müasir layihələr həyata keçirildi. Füzuli rayonu artıq innovasiyaların, müasir şəhərsalmanın mərkəzinə çevrilib. 
Dövlət başçısının xüsusi diqqəti nəticəsində rayonda “Füzuli” yarımstansiyası, Füzuli Rəqəmsal Yarımstansiya və İdarəetmə Mərkəzi, həmçinin Köndələnçay su anbarları kompleksi istifadəyə verilmişdir. Füzulidə nəqliyyat infrastrukturunun yaradılması istiqamətində nəhəng layihələr reallaşdırılmışdır. Zəfər, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolları istismara verilmişdir. Bununla yanaşı, 2021-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən açılışı edilmiş Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı da istismara verilmişdir.
Bu gün Füzuli təkcə yenidən qurulan şəhər deyil, həm də mənəvi dirçəlişin mərkəzidir. Burada keçirilən mədəni tədbirlər, konsertlər, sərgilər, poeziya günləri füzulililərin və bütövlükdə xalqımızın ruhuna güc verir. Ədəbiyyat və incəsənət xadimləri, gənc yaradıcılar Füzulidə keçirilən tədbirləri böyük söz ustadı Məhəmməd Füzulinin irsinin təntənəsi kimi qiymətləndirirlər. Hər il “Füzuli poeziya günləri” və “Qarabağ mədəniyyət festivalı” kimi layihələr bu şəhəri yenidən Azərbaycanın mədəni həyatına qaytarır.
Bir sözlə, 17 oktyabr Füzuli şəhəri günü azadlığın, vətənə sevginin və milli qürurun bayramıdır. Bu gün biz təkcə bir şəhərin bərpasını deyil, həm də Azərbaycanın qalib ruhunu qeyd edirik. Füzuli azadlığın şəhəri, gələcəyin siması, qürurun ünvanıdır.

Könül HƏSƏNOVA,
ADPU-nun Filologiya fakültəsinin dekanı, dosent