FACT-INFO.AZ » CƏMİYYƏT » Azərbaycanın ilk dissidentlərindən biri olan Gülhüseyn Hüseynoğlu
8-07-2024, 20:00 | CƏMİYYƏT / TƏDQİQATLAR-ANALITIKA
Azərbaycanın ilk dissidentlərindən biri olan Gülhüseyn Hüseynoğlu
Repressiyanın bədii təsvirinin sözlə rəsmini çəkən tədqiqatçı alim, tarix elmləri namizədi Məcid Katibli yazırdı: “1937-ci il idi. Hər gün ağlasığmaz hadisələr baş verir, dəhşətli xəbərlər yayılırdı. Adamların qəlbində daş kimi nisgil asılmışdı. Onlar bir-biriləri ilə görüşüb danışmaqdan, hətta salamlaşmaqdan çəkinir, gözə görünməməyə çalışırdılar. Elə gün olmazdı ki, kiminsə qohumu, kiminsə dostu “xalq düşməni” elan olunmasın”.
Tarixin müxtəlif dönəmlərində o cümlədən XX əsrdə Azərbaycan xalqına qarşı mənəvi terror aktları həyata keçirilib. Repressiya və terror aktlarına daha çox xalqın intellektual mülkiyyət sahibləri məruz qalıb. Həmin totalitar rejim dövründə cəza aparatının üzvlərinin xeyli hissəsi ermənilər idi. Onların hədəfləri Azərbaycanın tanınmış simalarını sıradan çıxarmaq, millətin intellektual mülkiyyətini məhv etmək olub.
Azərbaycanın ilk dissidentlərindən biri olan Gülhüseyn Hüseynoğlunu bugünkü anım günündə ehtiramla xatırlayaq.
BDU-da mənim müəllim olan Gülhüseyn Hüseynoğlu yaddaşımızda ləyaqətli insan kimi qalıb. Ədəbiyyat tarixində özünəməxsus həyat və yaradıcılıq kredosu ilə qalan Gülhüseyn müəllim 1923-cü ildə Masallı rayonunun Mollaoba kəndində doğulub. Antisovet İldırım təşkilatı – 1942-ci ildə sovet rejimi ilə mübarizə aparmaq və Azərbaycanın müstəqilliyini əldə etmək üçün qurulmuşdu. Məqsədləri Azərbaycanı Sovetlər Birliyindən ayırmaq, Azərbaycanın müstəqilliyini əldə etmək, 1937-1938-ci illərdə həbs olunub xalq düşməni kimi damğalanan və Sibirə göndərilib güllələnən yazıçıların işinə yenidən baxılmasına, onlara bəraət verilməsinə nail olmaq, Azərbaycan türkcəsini dövlət dili səviyyəsinə qaldırmaq idi. Təşkilatda daxilində yeganə yazıçı olan Gülhüseyn Hüseynoğlu xalq içində təbliğat işi aparmalı idi. Sonralar təşkilat üzvləri qərara gəlirlər ki, o zamanın öndə gedən sovet şairi Səməd Vurğuna azərbaycanlı olduğunu əsas götürərək məktub yazıb dəstək istəsinlər. G. Hüseynoğlunun diktəsilə İsmixan Rəhimov çap hərflərinə bənzər bir xətdə məktub yazır.
1945-ci ildə universitetlərdə bütün tələbələrin xətlərini yoxlama yazı işi bəhanəsilə əldə edirlər. Xəttatlıq elmi Sovetlər Birliyində elə inkişaf edibmiş ki, İsmixanın xəttini minlərlə tələbə arasından tanıyırlar. 9 ay izləyəndən sonra onu, daha sonra G. Hüseynoğlunu və digərlərini həbs edirlər. Ali Məhkəmənin qərarı ilə onlardan üçünə (İsmixan Rəhimov, Gülhüseyn Hüseynoğlu, Hacı Zeynalov) güllələnmə cəzası verilir. O illərdə güllələnmə hökmü müvəqqəti götürüldüyündən hökm 25 il həbslə əvəzlənir.
Digərləri isə 10 il həbs cəzasına məhkum edilirlər. Gülhüseyn Hüseynoğlu həmin üç nəfərdən biri kimi Sibirə sürgün edilir. Apardığı azadlıq hərəkatına görə, Tayşet və Bodaybo arasında 7 il ağac kəsməyə məhkum olunur. Nəhayət, Stalin öləndən sonra bir çox məsələlər kimi bu işə də yenidən baxmağa qərar verilir və 1955-ci ilin mayında "İldırım"çılar evlərinə qayıdırlar.
İlk dissidentlərindən biri olan Gülhüseyn Hüseynoğlu ilə BDU-da təhsil aldığım dövrdə bu mövzularla bağlı söhbət etməyə cəhd göstərsəm də Gülhüseyn müəllim bu barədə heç bir şey danışmayacağını bildirmişdi. Hətta tanınmış tədqiqatçı Aslan Kənan da qeyd edirdi ki, mən dəfələrlə Gülhüseyn müəllimlə görüşüb repressiya tarixini, bəzi gizli məqamları öyrənməyə cəhd etdim. Hətta bir dəfə kiçik diktafon tapdım. İstəyirdim onunla səmimi söhbət edim, bütün bildiklərini gizli də olsa diktafona yazım. Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının qabağındakı parkda görüşdük. Sanki Gülhüseyn müəllim hiss etmişdi. Mən onu çox söhbətə tutdum ki, bizim bilmədiklərimizi danışsın. O, qəti şəkildə repressiya ilə bağlı heç bir şey danışmayacağını bildirdi. Elə bil onda sovet KQB-sinin, o dövrün qorxusu, xofu vardı. Əlqərəz Gülhüseyn Hüseynoğlu bir çox sirləri özü ilə qəbirə apardı.
Məqsədimiz, məramımız topladığımız yazılar əsasında Azərbaycan Respublikası QHT-yə Dövlət Dəstəyi Agentliyinin dəstəyi ilə Sosial Rifah və Tədqiqatlar İctimai Birliyinin layihəsi çərçivəsində "Azərbaycanın intellektual mülkiyyətinə vurulan zərbə" kitabını çap etdirməkdir. Dəstəyə görə hər kəsə təşəkkürlər!
Əkrəm Bəydəmirli



Baxış sayı: 430
Azərbaycanın nefti həssas nöqtələrə nəql olunur Bu gün, 17:00 Əcnəbi media Azərbaycan Prezidentinin II Qlobal Media Forumunda səsləndirdiyi fikirlərdən yazıb Bu gün, 10:30 “Prezident İlham Əliyevin 2-ci Şuşa Forumunda səsləndirdiyi fikirlərdə dünyanın siyasi gələcəyi üçün önəmli mesajlar var” Bu gün, 10:00 Ceyhun Bayramov: Ermənistan təxribatları onun üçün yaxşı heç nə vəd etmir Bu gün, 09:30 "Milli mətbuatımız uzun, şərəfli və məsuliyyətli inkişaf yolu keçib" Bu gün, 09:00 Prezident İlham Əliyev Milli Mətbuat Günü münasibətilə paylaşım edib Bu gün, 08:30 Qusman: Ermənistan konstitusiyasına dəyişiklik edilməsinin zəruriliyi ilə bağlı mövqe düzgün və ədalətlidir Dünən, 17:30 Ərdoğan: Macarıstanı Aİ sədrliyindən uzaqlaşdırmağa çalışırlar Dünən, 16:30 Prezidentin köməkçisi: "Azərbaycan COP29-la bağlı ciddi dezinformasiya ilə üzləşib" Dünən, 12:00 Səttar Möhbalıyev: “Mətbuat işçiləri Azərbaycanın dövlətçilik maraqlarını daim uca tutur” Dünən, 11:00 Kəlbəcər istiqamətində mövqelərimiz atəşə tutulub Dünən, 09:30 "Birləşdik - 2024" təlimində iştirak edən heyət vətənə qayıdıb Dünən, 09:00 Hikmət Hacıyev: "Şuşanın təbiəti sakinlərin 30 illik ayrılıqdan sonra öz evlərinə qayıtmasına sevinir" 20-07-2024, 20:00 QHT Ağsuda tibbi maarifləndirici tədbir keçirib 20-07-2024, 20:00 Prezident İlham Əliyev: Biz istəyirik ki, Azərbaycanda keçiriləcək COP29 həmrəylik tədbiri olsun 20-07-2024, 18:30 Şuşada II Qlobal Media Forumunda Prezident İlham Əliyev çıxış edib 20-07-2024, 18:00 Şuşada “Sözün repressiyası” sənədli filmi nümayiş olunub 20-07-2024, 09:30 Tramp Zelenski ilə Ukrayna münaqişəsini müzakirə edib 20-07-2024, 09:00 Kəlbəcər rayonunda mina hadisəsi baş verib 20-07-2024, 08:30 Şuşada II Qlobal Media Forumu 20-07-2024, 07:00 Birinci Qarabağ müharibəsinin şəhidi İbrahim Vəliyev İmişlidə dəfn edilib 19-07-2024, 16:00 “Azərbaycan istənilən regional və beynəlxalq tədbirin əsas iştirakçı dövlətidir” 19-07-2024, 11:30 İran siyasətində işıqlı nöqtələr görünür 19-07-2024, 11:00 Qırğızıstanın Qarabalta şəhərində Türkdilli dövlətlərin beynəlxalq simpoziumu keçirildi 19-07-2024, 10:30 Medianın İnkişafı Agentliyi və Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidməti birgə açıqlama yayıb 19-07-2024, 10:30 COP29-un prezidenti iştirakçı ölkələrin hökumətlərinə rəsmi məktub göndərib 19-07-2024, 10:00 İcma Fransadan Ermənistanı silahlandırmanı və digər pozucu əməlləri dayandırmağı tələb edir 19-07-2024, 10:00 Prezident İlham Əliyev Oksfordda Almaniyanın Kansleri Olaf Şolts ilə görüşüb 18-07-2024, 18:30 Şarl Mişel: Aİ Bakı ilə İrəvan arasında birbaşa dialoq üçün mümkün olan hər şeyi etməyə çalışıb 18-07-2024, 17:00 Prezident İlham Əliyev “Avropa Siyasi Birliyi”nin 4-cü Zirvə toplantısı çərçivəsində “Enerji və bağlantı” mövzusunda dəyirmi masada çıxış edib 18-07-2024, 16:30
Köşə yazarları
Təqvim
«    İyul 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031