FACT-INFO.AZ » MƏDƏNİYYƏT » "Evimizə gedirəm, evimiz Şuşadadır"
13-10-2023, 08:30 | MƏDƏNİYYƏT
"Evimizə gedirəm, evimiz Şuşadadır"

Vaqif YUSİFLİ
Filologiya elmləri doktoru

"Elçin İsgəndərzadə Şuşada anadan olub və qarabağlıdır. Danışığında, rəftarında, yerişində-duruşunda bir şuşalı ağayanalığı var. Şeirlərində də o, şuşalıdır. Yana-yana Şuşanı yad edir. Amma Şuşa, Qarabağ onun şeirlərində yaşayır, Xanın, Qədirin, Arifin səsiylə, İsa bulağının zümzüməsiylə, Şuşa qayalarının sərtliyilə. Şuşanı, Ağdamı, İsa bulağını, Cıdır düzünü onun şeirlərində bir daha sevdim, bağrıma basdım. Həmkarım, dostum Nizami Cəfərov doğru buyurur: "Elçin bugünkü poeziyamızın Qarabağ şikəstəsidir". Bu cümlələr "Bu, Elçin İsgəndərzadədir" adlı portret-monoqrafiyamın girişindəndir. 2015-ci ildə çap olunub.

Otuz illik Şuşa-Qarabağ həsrəti ilə qovrulan və otuz ildən sonra bu həsrətə son qoyub Şuşaya qayıdan şair Elçin İsgəndərzadənin son iki ildə yazdığı şeirlər məndə elə bir hiss-həyəcan oyatdı ki...

Bizim poeziyada ayrılığın, həsrətin qəmli hekayətləri zaman-zaman şairlərin şeirlərində səslənib. Hətta o qədər çox səslənib ki, bir-birinə oxşar və bir-birinə təbdil nümunələri  həddini də keçib. Amma o şeirlərdən bütün əsrlər boyu yaddaşlarda yaşayanları da az deyil.

Poeziyamızda ayrılığın, həsrətin Şuşa-Qarabağ körpüsü vardı. O körpünü keçib bu həsrətə son qoymaq vaxtı yetişdi - 44 gün kifayət elədi ki, bütün ayrılıqlar, həsrətlər  sona yetdi. Əlbəttə, poeziya susmurdu, içində ara-sıra pessimizm halları göyərsə də, digər tərəfdən  qələbəyə ümid şölələri də saçmaqdaydı. İkimininci illərin əvvəllərində mən Şuşa həsrəti ilə yaşayan - öncə adını çəkdiyim bir şairin - Elçin İsgəndərzadənin bir şeirini oxumuşdum:

 

Yolum o yurd səmtinədi,

Düşün izimə-izimə.

Ya qələbə, ya da ölüm

Qoşul sözümə-sözümə.

 

Qaldır döyüş bayrağını,

Hayqır zəfər sorağını,

Ölsəm, Şuşa torpağını

Səpin gözümə-gözümə.

 

Elçin İsgəndərzadə Şuşa həsrətiylə  şeirlər yazdı, həm də Qələbəyə səslədi yurddaşlarını.

Bu gün poeziyamızda qələbədən doğan nikbin əhval-ruhiyyə yaşamaqdadır. Xüsusilə, Şuşa canlı bir obraz kimi şeirimizin baş qəhrəmanına çevrilməkdədir. Elçin İsgəndərzadənin son iki ildə yazdığı şeirlər bu obrazı bizim Şuşa sevgimizə poeziya sevgisi kimi daxil etməkdədir. Elçinin Şuşa sevgisi onun bu vaxta qədər yazdığı şeirlərinin ən mükəmməl versiyalarıdır desəm, yanılmaram. Sevginin şəxsi həyatda da, ictimai həyatda da poeziyada da dəyişilməyən bir funksiyası var - HEYRƏT. Elçin Şuşaya sevgilərində də bu heyrət hissini itirmir. O, "Xarıbülbül" otelinin pəncərəsindən Şuşanı seyr edərkən bir anlıq nostalgiyaya qapılır: "Pəncərələr bir umudaydı, onda, hər mövsüm çiçəkləyirdi şüşələrdə nəm... Quşlar da sevda quşlarıydı, sanki pəncərələr də, küçələr də sevdaya açılırdı". Bakıda da Şuşa küləyi əsir, Şuşa yağışı yağırdı:

 

Bir qərib oğlan keçir o küləklərdən,

islanır o yağışlarda.

Bir qərib ümid cücərir

Vətən həsrətli baxışlarda.

Küləklər Şuşa küləyi,

yağışlar Şuşa yağışı.

Bir qərib oğlan

dumana qarışır, çənə qarışır.

Duman nə gözəldi, İlahi,

Külək nə gözəldi, İlahi,

yağış nə gözəldi -

oğlan nə qəribdi, İlahi!..

Elçin bu şeirdə uğurlu bir metafora ilə Şuşa küləyini, Şuşa yağışını obrazlaşdırır. Ümumiyyətlə, Elçinin şeirlərində işlətdiyi bədii təsvir vasitələri necə deyim: Şuşa küləyi kimi əsir, Şuşa yağışı kimi yağır. Bir misal: Ağdama həsr etdiyi: "Bir şəhərlik sükut"da "İndi bir şəhər susuram, bir uzaq şəhər... Xəyallarımda kor olmuş əllərim bir divar gəzir, üstü kömür yazılı,  təbaşir yazılı adımın baş hərfi o divarda unudub sevdalı olduğunu". Mən bu şeirlərdə Elçin İsgəndərzadənin Şuşa sevgisində fərdi hiss-həyəcanların bir ürəyin içindən keçib necə ümumiləşdirməyə çevrildiyinin şahidi oluram. Məncə, "Şuşam!" şeiri bu mənada təkcə Elçinin şeiri olmaqdan savayı, o illərdəki bütün Şuşa həsrətlilərinin  varacağı arzularıydı:

 

Ağac da boynu bükülüydü,

külək də qırıq-qırığıydı

bulud da çilik-çiliyiydi...

Ağacına qurban olum dedim,

buluduna qurban olum, dedim,

daş yoluna qurban olum, dedim...

O qədər qurban olum dedim ki,

gördüm anam da qurbandı,

gördüm balam da qurbandı...

Qurbanlarını qəbul elə, Şuşam!

 

Şuşanı Azərbaycanın "Zümrüd tacı" adlandırıblar (Q.Qasımzadə), Prezidentimizin qərarı ilə Şuşa rəsmi şəkildə milli-mənəvi varlığımızın paytaxtı elan edilib. Xatırladım ki, sovet dönəmində də Şuşa bütün  maddi-mənəvi gözəlliklərimizin mücəssiməsi kimi şeirlərimizdə, bəstələrimizdə, tablolarımızda əks olunub. Amma biz otuz ildəki Şuşamızı poeziyamızın unudulmaz  bir səhifəsinə çevirmək yolunda nələr etmişik? Elçin İsgəndərzadənin şeirləri bu mənada vaxtında yazılır. O, Şuşa bədii tarixinin səhifələrinə öz imzasını həkk etməkdədir. Onun Şuşa və Qarabağla yazacaqları çox şeirləri hələ irəlidədir, - deyirəm. İndi o, bir vaxtlar yaşadığı, indi isə şəhid olmuş evinin xarabalıqları önündə düşüncələrə dalır:

 

İndi ağrı bizim evin hekayətidir,

hərfləri qırıq

sətirləri sökük,

kərpicləri yerlə-yeksan olmuş.

Sevincim dağıntılar altında çoxdan toza dönmüş, -

çoxdan yoxa çıxmış və unudulmuş...

Evim yox,

nə ovcumun taleyində,

nə taleyimin ovcunda,

nə dünyanın o ucunda.

 

Elçinin "Ağdamda ilk şeir", "Bu şəhər hara gedib?", "Şuşanın qala divarlarından Malıbəyli kəndinə baxarkən", "Bir şəhərlik sükut", həmçinin "Şuşadakı evimizin uçuqlarına nöktürn" şeirləri də otuz illik Şuşa həsrətinin poetik bəlirləridir. Əlbəttə, bu şeirlərin içində rənglər ağ işığa bürünməyib, kədər doğuran rənglərə meyillidir. Amma o kədər doğuran hisslər təbiidir. Bu, təkcə sırf Elçin İsgəndərzadənin kədəri deyil, o illərin Şuşa həsrətlilərinin hamısının kədəridir. Amma elə düşünməyin ki, Elçin İsgəndərzadə öz poetik ovqatını ancaq bu kədərə kökləyib. Budur, Cıdır düzü... Azad olmuş Şuşanın  tarixi bir məkanı. Elçin "qollarını yana açıb ən gözəl uçuşunu yaşamaq istəyir". O Cıdır düzündə:

 

Bütün tərk edilmiş evlərin sevincini

yaşamaq istəyi var ruhumda,

canımda.

Bütün qaranlıq yolları

işıqla doldurmaq həvəsim var,

bütün qırıq yolları bir-birinə

bağlamağım gəlir,

yenidən, yenidən qollarımı

yana açıram,

uçuram, uçuram -

unutmamaq üçün,

xatırlamaq üçün,

yaşamaq üçün.

 

Elçin İsgəndərzadə mərhum deməyə dilim gəlmədiyi - onun yaxın dostu Akif Səmədə həsr etdiyi şeirində yazır ki:

 

Bu ayrılıq, bu həsrət

Şükür ki, başa çatır.

Evimizə gedirəm,

evimiz Şuşadadır.

 

Təkcə onun yox, hamımızın evi Şuşadadır və poeziyamız da bu azad Şuşaya doğru uçur.

Mən burada Elçin İsgəndərzadənin son iki ildəki şeirlərindən qısaca söz açdım. Onun "Azərbaycan" jurnalının yaxın saylarının birində dərc olunacaq şeirləri ilə də tanış oldum və Elçinin yaradıcılığının yeni, daha mükəmməl bir mərhələyə qədəm basdığının şahidi oldum.

BİR XATIRLATMA: Elçin İsgəndərzadə altmış yaşı ərəfəsindədir (gələn ilin sentyabrında), o, müasir poeziyamızın özünəməxsus üslubu ilə seçilən, təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkələrində tanınan şairlərdəndir. Ona poeziyada ilk xeyir-duanı böyük şairimiz Məmməd Araz vermişdi.

Bu yazını türk dünyasının iki dünya şöhrətli yazıçısının Elçin İsgəndərzadə haqqında söylədikləri fikirlərlə tamamlayıram:

"Elçin İsgəndərzadənin poeziyasının  son illər dünyanın onlarla ölkəsində  yerli dillərə çevrilərək çap olunması ondan xəbər verir ki, Türk poeziyası  da artıq dünya poeziya okeanına  yelkən açmaqadır" (Çingiz Aytmatov).

"Azərbaycan ədəbiyyatının dünyada təbliğ olunmasında, türkdilli xalqların tanınmış yazıçılarının əsərlərinin və özlərinin Azərbaycan oxucularına tanıtdırılmasında Elçin İsgəndərzadənin misilsiz xidmətləri var" (Anar).


Vaqif YUSİFLİ



Baxış sayı: 110
Ombudsman: İqlim dəyişikliyi kontekstində insan hüquqlarının müdafiəsi üçün qlobal strategiyaların həyata keçirilməsinə ehtiyac var Dünən, 19:00 Prezident İlham Əliyev Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan xalqını təbrik edib Dünən, 18:00 Səttar Möhbalıyev: “Milli Qurtuluş Günü müasir dövlətçilik salnaməmizin ən şərəfli səhifəsidir” Dünən, 12:30 Özbəkistanda Azərbaycan mədəniyyət günləri Dünən, 12:00 COP29 Akademiyasının fəaliyyətinə start verilib Dünən, 11:30 İtaliya portalı Azərbaycanın Milli Qurtuluş Günündən yazıb Dünən, 11:00 Təhlükəsizlik dialoqunun 5-ci raundu keçirilib Dünən, 10:00 Hikmət Hacıyev NATO-da bir sıra görüşlər keçirib Dünən, 09:30 Hikmət Hacıyev Brüsseldə “NATO+Azərbaycan” formatında siyasi dialoqda iştirak edib 13-06-2024, 18:00 “Sağlam ailə modelinin təbliği” layihəsinin ilk tədbiri Bakıda keçirildi 13-06-2024, 17:00 Azad Kərimli: “Əhalini onkoloji xəstəlilərlə bağlı maarifləndirmək lazımdır”  13-06-2024, 15:00 Böyük Britaniyanın Azərbaycanda minatəmizləmə fəaliyyətinə dəstəyi genişləndirilə bilər 13-06-2024, 14:30 Heydər Əliyev dühasının bəhrələri müstəqilliyimizi əbədi etdi 13-06-2024, 11:00 Ermənilərin informasiya təxribatı Azərbaycan mediasının gündəmini zəbt etməməlidir 13-06-2024, 11:00 Böyük Britaniyanın Azərbaycandakı səfiri COP29-a qədər Bakı ilə İrəvan arasında sülh sazişinin əldə olunacağına ümid edir 13-06-2024, 10:30 Ermənistanla Azərbaycanı qarşıdakı həftələrdə sülh sazişini yekunlaşdırmağa cəsarətləndiririk - Ceyms Obrayn 13-06-2024, 08:00 Pakistan Azərbaycanla müdafiə və aviasiya sahələrində əməkdaşlığı genişləndirmək istəyir 12-06-2024, 19:30 Ukrayna F-16-lar üçün Rumıniyadakı bazalardan istifadə edə bilər 12-06-2024, 18:30 Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi kursu uğurla davam edir 12-06-2024, 15:30 “Ölkəmiz tarixən türk dünyasını birləşdirməyə yönələn ideyaların təşəbbüsçüsü olub” 12-06-2024, 14:00 Vaşinqtonda “İqlim Dəyişikliyi və Azərbaycanın COP29 sədrliyi” mövzusunda tədbir keçirili 12-06-2024, 13:00 Əli Tudənin 100 illiyi münasibətilə məlumat bazası hazırlanıb 12-06-2024, 12:30 Bəşəriyyət II Dünya müharibəsindən bəri ən yüksək hərbi əməliyyatlar səviyyəsi ilə üz-üzədir 12-06-2024, 10:30 Əfqan Nifti: Britaniyada Orta Dəhlizə böyük maraq var 12-06-2024, 10:00 Türkiyə - Azərbaycan əlaqələri tarixi, mədəni və iqtisadi baxımdan dərin köklərə malikdir 12-06-2024, 08:00 COP29-un Azərbaycanda keçirilməsi Orta Dəhlizin də inkişafına təkan verəcək 12-06-2024, 07:00 Azərbaycanın xarici işlər naziri Ukrayna Bərpa Konfransında iştirak edib 11-06-2024, 20:00 “Zəngəzur. Uzaq keçmişdən günümüzədək” adlı kitabın təqdimatı keçirilib 11-06-2024, 18:30 Kanada Azərbaycanla mina təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək niyyətindədir 11-06-2024, 17:30 Ceyhun Bayramov sülh prosesi çərçivəsində problemləri və imkanları Berbokun diqqətinə çatdırıb 11-06-2024, 16:30
Köşə yazarları
Təqvim
«    İyun 2024    »
BeÇaÇCaCŞB
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930