Monreal Universitetinin rəhbərliyi ilə aparılan yeni tədqiqatın nəticələrinə görə, uşaqların beyin sarsıntısından sonra fiziki, idrak, sosial-emosional və möhkəmlik sahələrində optimal bərpaya çatması əvvəllər hesab ediləndən daha uzun müddət tələb edə bilər. Tədqiqat göstərib ki, optimal fəaliyyət səviyyəsinə çatmaq üçün üç ay və ya daha çox vaxt lazım ola bilər.

Fact-info.az “MedicalXpress” portalına istinadla xəbər verir ki, hər il milyonlarla uşaq beyin sarsıntısı keçirir və bu, onların fiziki, idrak, yuxu və emosional vəziyyətinə mənfi təsir göstərərək ümumi həyat keyfiyyətini azaldır. Uşaqların əksəriyyəti zədədən sonra ilk dörd həftə ərzində əvvəlki fəaliyyət səviyyəsinə qayıtsa da təxminən 30 faizində bu müddətdə davam edən simptomlar müşahidə olunur. Optimal fəaliyyətin özü isə bu günə qədər dəqiq şəkildə müəyyən olunmayıb və effektiv bərpa faktorları məhdud şəkildə məlumdur.

Tədqiqatçılar “JAMA Network Open” jurnalında dərc olunan “Pediatrik sarsıntıdan sonra optimal bərpa” adlı araşdırma çərçivəsində 116 yaşdan yuxarı 967 uşaq üzərində perspektivli kohort tədqiqatı aparıblar. İştirakçılardan 633-ü beyin sarsıntısı, 334-ü isə ortopedik zədələr səbəbi ilə tədqiqata cəlb olunub. Araşdırma 2016-cı ilin sentyabrından 2019-cu ilin iyuluna qədər Kanadanın beş təcili yardım mərkəzində həyata keçirilib. Beyin sarsıntısı diaqnozu alan uşaqlar Dünya Səhiyyə Təşkilatının yüngül travmatik beyin zədəsi meyarlarına cavab verən hallar üzrə seçilib. Ortopedik zədə qrupu isə başla əlaqəli olmayan zədələri olan uşaqlardan ibarət olub. Qiymətləndirmələr zədədən 10 gün, 3 ay və 6 ay sonra aparılıb və optimal fəaliyyət dörd əsas sahə üzrə – motor-fiziki, koqnitiv, sosial-emosional və möhkəmlik – ölçülüb. Ortopedik zədə qrupu üçün orta optimal fəaliyyət balı 10 gündə 6.0, 3 ayda 7.0 və 6 ayda da 7.0 olub. Beyin sarsıntısı qrupunda isə bu göstəricilər müvafiq olaraq 4.0, 6.0 və 7.0 təşkil edib. Bu nəticələr sarsıntı keçirmiş uşaqların bərpa prosesinin daha uzun çəkdiyini göstərir.

Tədqiqatda, həmçinin cinsə görə bərpa fərqləri də müşahidə olunub. Sarsıntı keçirən qadınlar 10 gün və 3 aylıq dövrlərdə kişilərlə müqayisədə daha az optimal fəaliyyət göstəriblər. Altı aylıq müddətdə isə bu fərqlər aradan qalxıb. Eyni zamanda, kişilərin qadınlara nisbətən daha sürətli və yüksək səviyyədə bərpa olunduqları müəyyən edilib. Zamanın optimal fəaliyyətə təsiri statistik olaraq əhəmiyyətli olub. Sarsıntı qrupunda 6 ay ərzində həm qadınlar (əməl nisbəti: 8.75), həm də kişilər (əməl nisbəti: 11.58) arasında optimal fəaliyyət səviyyəsində nəzərəçarpacaq artım qeydə alınıb. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, beyin sarsıntısı keçirən uşaqlar üçün optimal bərpa müddəti daha uzun ola bilər və bu, xüsusən də qadınlar üçün daha çox vaxt tələb edə bilər. Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, bu nəticələr valideynlər və tibb işçiləri üçün vacib göstəricidir. Çünki bəzi uşaqların – xüsusilə qızların – özlərini yaxşı hiss etmələrinə baxmayaraq, obyektiv testlərdə hələ də tam bərpa olunmamış olduqları müşahidə oluna bilər. Bu araşdırma pediatrik beyin sarsıntısından sonra uzunmüddətli monitorinq və dəstəyin vacibliyini önə çəkir və gələcəkdə daha fərdi və dəqiq bərpa proqramlarının hazırlanmasına töhfə verə bilər.