2019-11-04 13:15:24 | CƏMİYYƏT
Dünyanın neftə bulaşmış Orta Şərq siyasəti

.

Bizi Suriyanın sərhədlərinin təhlükəsizliyi deyil, nefti maraqlandırır. Bu fikirləri ABŞ-ın prezidenti Donald Tramp deyib. Əslində bu çox ciddi mətləblərdən xəbər verir. Belə siyasəti həyata keçirənləri heç vaxt insan taleyi, insan hüquqları, ədalətli siyasi yanaşma maraqlandırmır. Onları yalnız geostrateji planda Orta Şərqin zəngin neft ehtiyatları, yeni yataqların tapılması, müasir silah arsenalının sınaqdan keçirilməsi və orada yerləşdirilməsi düşündürür. On min kilometr uzaqdan, okeanın o tayından bu regiona demokratiya, sabitlik yapmağa gələn, bu, şəxslər görəsən, nə zaman anlayacaqlar ki, belə addımlar sivil siyasətin, sivil yaşam tərzinin tənəzzülünə gətirib çıxarır.

Ötən günlərdə Suriyada Türkiyə ilə həmsərhəd ərazilərdə qaçqınlar üçün salınmış çadır şəhərciyindəki acınacaqlı vəziyyəti telekanallar vasitəsilə müşahidə etdim. Heç bir normal insan oradakı humanitar fəlakətə etinasız yanaşa bilməz. Leysan yağışdan sonra su basmış çadırlarda əziyyət çəkən minlərlə dinc insanın taleyi təbii ki, Tramp kimiləri düşündürmür. Dünyaya yalnız biznes maraqları çərçivəsindən yanaşan belə ölkələrin Orta Şərqə hər hansı sülh, təhlükəsizlik gətirəcəyi mümkünsüzdür.

Bozarmış, neft çirkabına bulaşmış dünya siyasəti çox təhlükəli mərhələyə daxil olaraq yeni təlatümlərə yol açır. Əvvəllər “imperalist” ifadəsi daha çox işlənirdi. Xüsusilə sovet dönəmində bu söz mətbuat səhifələrini bəzəyirdi. Sonradan həmin ifadə leksiondan çıxarılmağa başlandı. Əslində bu gün bəzi dövlətlər imperiya maraqlarından çıxış edərək Orta Şərqi barıt çəlləyinə, dinc insanların ölüm düşərgəsinə döndəriblər.

Yalnız Türkiyə regionda ədalətli sülhün bərqərar olmasına, qaçqın düşən minlərlə insanın öz torpağına qayıdaraq sakit yaşamasına çalışır. Digər super güclərin məqsədi isə tamamilə başqadır. Ədalətsiziyə müqavimət göstərdiyinə, hər zaman güclünün deyil, əzilənin, ədalətlinin yanında olduğuna görə, Türkiyə mütəmadi olaraq təzyiqlərlə üz-üzə qalır. Türkiyəni cəzalandırmaq üçün müxtəlif oyunlar gedir. Xüsusilə, erməni kartı, qondarma erməni “soyqırımı” məsələsi alət kimi istifadə olunur.

Şərqdə gedən bu proseslərə etinasız yanaşmaq mümkün deyil. Geopolitik maraqlara, regionun sərvətlərinin yenidən bölüşdürülməsinə xidmət edən digər layihə, oxşar ssenarilər bu gün Suriyada və başqa ölkələrdə davam edir. Dünyanın ən zəngin neft ölkələrindən olan İraq, Liviya bu fəlakətlərdən qaça bilmədi. Suriya da oxşar aqibətlə daha qorxulu şəkildə üzləşib.

Demokratiyanın, beynəlxalq hüququn super güclərin əlində dəyənəyə çevirilməsi fəlakətdir. Bu fəlakətdən və yaranmış fürsətdən istifadə edib dünyanın iqtisadi xəritəsinin yenidən çəkilməsinə, Orta Şərqdə zəngin resursların bölüşdürülməsinə can atmaq regionda münaqişlərin hələ uzun müddət uzanacağına işarədir. Belə ədalətsiz münasibət hər zaman separatizmin genişlənməsinə stimul verir. Bütün bunlara dünyanın gələcək taleyinin konteksində yanaşmaq lazımdır.

Orta Şərqin, müsəlman dünyasının belə duruma düşməsinin səbəbləri təbii ki, çoxdur. Bu regionun neft-qaz resursları ilə zəngin olması, yerləşdiyi coğrafi ərazi, münbit şərait, həmin ölkələrdəki cəmiyyətlərin dünyanın inkişaf tendensiyaları ilə ayaqlaşa bilməməsi, dini faktorlar və digər sadalamadığımız səbəblər var. Lakin zamanında dünyanın gedişatına uyğun ərəb ölkələrində islahatlar həyata keçirilsəydi indiki kimi cəmiyyətin nizam-intizamı pozulmazdı.

Əslində Şərqin, xüsusilə, müsəlman cəmiyyətinin əsas problemi islami dəyərlərdən uzaq düşməsidir. İslami dəyərlərdən uzaq düşmək, islahatların davamlı xarakter almaması, cəmiyyətdə sıxılmış enerjinin yaranması, müsəlman ölkələri arasında həmrəyliyin olmaması, xarici təhdidlərin nəzərə alınmaması və s. faktorlar Orta Şərqi təlatümlərə yuvarlatdı. Nəticə göz qabağındadır. Bu təlatümlərdən əziyyət çəkənlər isə bütünlükdə müsəlman dünyası, minlərlə, milyonlarla sadə insanlar oldu.

Biz Azərbaycan vətəndaşı olaraq Şərqdə və ümumilikdə, dünyada gedən prosesləri, dağdıcı ssenariləri izləyirik. Hadisələri izləməklə bərabər nəticə çıxarmalıyıq. Təbii ki, Azərbaycanda mövcud olan sabitlik bizim hər birimiz üçün önəmlidir və bu sabitliyə vətəndaş olaraq öz töhfəmizi verməliyik.

Əkrəm Bəydəmirli

Baxış sayı : 1981
Digər yazılar
Zəngilanın Sarılı Xəştab kəndi - VİDEO 2021-06-21 08:50:01 Azərbaycanlı şərqşünasın Zəngəzur dəhlizi haqqında məqaləsi ərəb KİV-lərində dərc olunub 2021-06-21 08:20:08 Ermənistanda seçki pozuntuları barədə prokurorluqdan açıqlama 2021-06-21 07:55:47 İsraildə Ermənistanın müharibə cinayətləri əleyhinə aksiya keçirilib 2021-06-21 07:55:07 Ermənistan düşmənçilik münasibətlərindən əl çəkməli və qonşularla yaxşı münasibət qurmağa başlamalıdır - Türkiyə XİN 2021-06-21 06:50:29 Azad edilmiş ərazilərdə aeroportların tikintisi üçün idxal olunan bəzi mallar gömrük rüsumundan azad edilib 2021-06-20 10:40:35 Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və türk diasporlarının birgə fəaliyyəti üçün ciddi hüquqi əsaslar yaradıb - Fuad Muradov 2021-06-20 08:50:44 Yeni Zəngəzur Dəhlizi regional inkişaf fürsətlərini ortaya çıxaracaq 2021-06-20 07:45:17 Milli Qəhrəmanımızın məzarı ziyarət olundu 2021-06-19 20:45:51 Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində keçirilən paneldə çıxış edib 2021-06-19 11:25:19 Gürcü ekspert: Türkiyə Prezidentinin Şuşaya səfəri regionda yaranmış yeni reallıqların göstəricisidir 2021-06-19 08:10:32 Leyla Abdullayeva beynəlxalq insan hüquqları təşkilatlarına çağırış edib 2021-06-19 07:30:24 Ermənistanın təcavüzü nəticəsində dəymiş ziyanın aradan qaldırılması məsələləri müzakirə edilib 2021-06-18 21:25:41 Azərbaycan-Rusiya xalqlarının dostluq əlaqələri möhkəmlənir 2021-06-18 21:10:30 Nüvədi kəndinin sakinləri dünya birliyinə müraciət ediblər 2021-06-18 14:15:57 “Səhnədən səngərə” layihəsi şəhid Zamin Rəhimov haqqındadır 2021-06-18 09:40:52 Ukraynalı hərbi jurnalist: Mülki şəxslərin mina partlayışı nəticəsində həlak olmasının məsuliyyəti Ermənistan üzərinə düşür 2021-06-18 09:35:17 Siyasi ekspert: Şuşa Bəyannaməsi Robert Köçəryanın təxribatçı çıxışlarına öldürücü zərbədir 2021-06-18 08:55:15 Ermənistanın mina xəritələrini verməsi üçün beynəlxalq ictimaiyyətə çağırış edilib 2021-06-18 07:40:22 Ermənistan çətin durumda: Yeni reallıqlar beynəlxalq güclər tərəfindən qəbul edilir 2021-06-18 07:35:18 Ana dilimizin tədqiqinə töhfə 2021-06-17 18:15:50 Regionda təhlükəsizliyi təmin etmək üçün yeni güc platformasının yaranması zəruri idi- Əkrəm Bəydəmirli 2021-06-17 10:15:40 Heydər Əliyev Fondu “Qarabağın mədəni irsi” nəşrini təqdim edib 2021-06-17 10:00:49 “Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh istiqamətində işləməkdə qətiyyətliyik” 2021-06-17 09:15:42