2019-11-04 13:15:24 | CƏMİYYƏT
Dünyanın neftə bulaşmış Orta Şərq siyasəti

.

Bizi Suriyanın sərhədlərinin təhlükəsizliyi deyil, nefti maraqlandırır. Bu fikirləri ABŞ-ın prezidenti Donald Tramp deyib. Əslində bu çox ciddi mətləblərdən xəbər verir. Belə siyasəti həyata keçirənləri heç vaxt insan taleyi, insan hüquqları, ədalətli siyasi yanaşma maraqlandırmır. Onları yalnız geostrateji planda Orta Şərqin zəngin neft ehtiyatları, yeni yataqların tapılması, müasir silah arsenalının sınaqdan keçirilməsi və orada yerləşdirilməsi düşündürür. On min kilometr uzaqdan, okeanın o tayından bu regiona demokratiya, sabitlik yapmağa gələn, bu, şəxslər görəsən, nə zaman anlayacaqlar ki, belə addımlar sivil siyasətin, sivil yaşam tərzinin tənəzzülünə gətirib çıxarır.

Ötən günlərdə Suriyada Türkiyə ilə həmsərhəd ərazilərdə qaçqınlar üçün salınmış çadır şəhərciyindəki acınacaqlı vəziyyəti telekanallar vasitəsilə müşahidə etdim. Heç bir normal insan oradakı humanitar fəlakətə etinasız yanaşa bilməz. Leysan yağışdan sonra su basmış çadırlarda əziyyət çəkən minlərlə dinc insanın taleyi təbii ki, Tramp kimiləri düşündürmür. Dünyaya yalnız biznes maraqları çərçivəsindən yanaşan belə ölkələrin Orta Şərqə hər hansı sülh, təhlükəsizlik gətirəcəyi mümkünsüzdür.

Bozarmış, neft çirkabına bulaşmış dünya siyasəti çox təhlükəli mərhələyə daxil olaraq yeni təlatümlərə yol açır. Əvvəllər “imperalist” ifadəsi daha çox işlənirdi. Xüsusilə sovet dönəmində bu söz mətbuat səhifələrini bəzəyirdi. Sonradan həmin ifadə leksiondan çıxarılmağa başlandı. Əslində bu gün bəzi dövlətlər imperiya maraqlarından çıxış edərək Orta Şərqi barıt çəlləyinə, dinc insanların ölüm düşərgəsinə döndəriblər.

Yalnız Türkiyə regionda ədalətli sülhün bərqərar olmasına, qaçqın düşən minlərlə insanın öz torpağına qayıdaraq sakit yaşamasına çalışır. Digər super güclərin məqsədi isə tamamilə başqadır. Ədalətsiziyə müqavimət göstərdiyinə, hər zaman güclünün deyil, əzilənin, ədalətlinin yanında olduğuna görə, Türkiyə mütəmadi olaraq təzyiqlərlə üz-üzə qalır. Türkiyəni cəzalandırmaq üçün müxtəlif oyunlar gedir. Xüsusilə, erməni kartı, qondarma erməni “soyqırımı” məsələsi alət kimi istifadə olunur.

Şərqdə gedən bu proseslərə etinasız yanaşmaq mümkün deyil. Geopolitik maraqlara, regionun sərvətlərinin yenidən bölüşdürülməsinə xidmət edən digər layihə, oxşar ssenarilər bu gün Suriyada və başqa ölkələrdə davam edir. Dünyanın ən zəngin neft ölkələrindən olan İraq, Liviya bu fəlakətlərdən qaça bilmədi. Suriya da oxşar aqibətlə daha qorxulu şəkildə üzləşib.

Demokratiyanın, beynəlxalq hüququn super güclərin əlində dəyənəyə çevirilməsi fəlakətdir. Bu fəlakətdən və yaranmış fürsətdən istifadə edib dünyanın iqtisadi xəritəsinin yenidən çəkilməsinə, Orta Şərqdə zəngin resursların bölüşdürülməsinə can atmaq regionda münaqişlərin hələ uzun müddət uzanacağına işarədir. Belə ədalətsiz münasibət hər zaman separatizmin genişlənməsinə stimul verir. Bütün bunlara dünyanın gələcək taleyinin konteksində yanaşmaq lazımdır.

Orta Şərqin, müsəlman dünyasının belə duruma düşməsinin səbəbləri təbii ki, çoxdur. Bu regionun neft-qaz resursları ilə zəngin olması, yerləşdiyi coğrafi ərazi, münbit şərait, həmin ölkələrdəki cəmiyyətlərin dünyanın inkişaf tendensiyaları ilə ayaqlaşa bilməməsi, dini faktorlar və digər sadalamadığımız səbəblər var. Lakin zamanında dünyanın gedişatına uyğun ərəb ölkələrində islahatlar həyata keçirilsəydi indiki kimi cəmiyyətin nizam-intizamı pozulmazdı.

Əslində Şərqin, xüsusilə, müsəlman cəmiyyətinin əsas problemi islami dəyərlərdən uzaq düşməsidir. İslami dəyərlərdən uzaq düşmək, islahatların davamlı xarakter almaması, cəmiyyətdə sıxılmış enerjinin yaranması, müsəlman ölkələri arasında həmrəyliyin olmaması, xarici təhdidlərin nəzərə alınmaması və s. faktorlar Orta Şərqi təlatümlərə yuvarlatdı. Nəticə göz qabağındadır. Bu təlatümlərdən əziyyət çəkənlər isə bütünlükdə müsəlman dünyası, minlərlə, milyonlarla sadə insanlar oldu.

Biz Azərbaycan vətəndaşı olaraq Şərqdə və ümumilikdə, dünyada gedən prosesləri, dağdıcı ssenariləri izləyirik. Hadisələri izləməklə bərabər nəticə çıxarmalıyıq. Təbii ki, Azərbaycanda mövcud olan sabitlik bizim hər birimiz üçün önəmlidir və bu sabitliyə vətəndaş olaraq öz töhfəmizi verməliyik.

Əkrəm Bəydəmirli

Baxış sayı : 2657
Digər yazılar
Mədəniyyət Nazirliyi “Qarabağın tarixi” mövzusunda qısa videoçarxlar müsabiqəsi elan edib “Səfirliklərimizə hücum edənlərin tapılıb cəzalandırılmasını tələb edirik” Azay Quliyev Helsinkdə ATƏT-i tənqid etdi, erməni təxtibatlarından danışdı Ermənilərin Xocalı istiqamətində basdırdığı tələ-mina aşkarlanıb Rusiyanın şok itkiləri açıqlanıb Ermənistan cinayət törətmiş şəxsləri məsuliyyətə cəlb etmək üçün heç bir tədbir görmür “Əl Cəzirə” telekanalı Ermənistanda Azərbaycana məxsus mədəni abidələrinin dağıdılması ilə bağlı reportaj yayımlayıb QHT Agentliyinin dəstəyilə regionlarda maarifləndirmə işi davam etdirilib Türkiyə Prezidenti: Pelosinin məlum səfəri ilə Qafqazdakı proseslərə zərbə vurmağa nə gücü, nə də imkanı var Azərbaycan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinə Ermənistanla bağlı məktub göndərib İki qurum arasında müqavilə imzalanıb QHT yeni layihəyə start verdi Avropa İttifaqı Rusiya rəhbərliyinə qarşı yeni sanksiyalara hazırlaşır Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Laçından video paylaşıb Erməni təxribatının qarşısını alarkən xəsarət almış hərbçilərin əlillik üzrə əyani müayinələrinə başlanılıb Azay Quliyev QHT Agentliyinin iclasını keçirdi Azərbaycan Prezidenti Ermənistana xəbərdarlıq edib "Kiberhücumların sayı artıb" “Qanları ilə dastan yazanlar” layihəsinin icrasına başlanılıb UNESCO-nun mənzil qərargahının qarşısında Qərbi Azərbaycanın tarixi və mədəni irsinin dağıdılmasını əks etdirən aksiya keçirilir “Qəhrəmanlıq salnaməsinin Elşən Səfərov zirvəsi” adlı layihənin icrasına başlanılıb. Milli QHT Forumunun prezidenti: Azərbaycan təxribatlara həmişə qətiyyətlə cavab verəcək Azərbaycanın xarici ölkələrdəki səfirliklərinə qarşı erməni icmaları tərəfindən törədilmiş vandalizm aktlarına dair Azərbaycan QHT-lərinin BƏYANATI Ceyhun Bayramov: “Ermənistan sülh prosesini əngəlləyir və gecikdirmə taktikasına əl atır”