2021-07-21 20:05:12 | CƏMİYYƏT
Media və iqtisadi faktor

ABŞ Konstitusiyasında KİV-lə bağlı məqamlar diqqəti cəlb edir. Həmin ölkənin Konstitusiyasına 1-ci Düzəlişdə deyilir ki, Konqres Söz və Mətbuat Azadlığını məhdudlaşdıran heç bir qanun qəbul edə bilməz.

Bu düzəliş söz və mətbuat azadlığı baxımından medianı birmənalı şəkildə qoruyur. Bu o anlama gəlməməlidir ki, adı şəkilən ölkədə media ilə bağlı problem yoxdur. Cəmiyyətin tərkib hissəsi olan bu sahə problemdən qaçılmazdır.

Bu gün bir çox insanlar düşünür ki, Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyi tərəfindən hazırlanan “Media haqqında” qanun qəbul edildikdən sonra dərhal bütün problemlər həll olacaq. Mənim qənaətimcə, bu yalnış yanaşmadır. Çünki Milli Məclisdə qəbul edilən qanunların böyük əksəriyyətinin Avropa standartlarına uyğunlaşdırılması prosesi başa çatıb. Ancaq qanunların icrasında ciddi problemlər var. Xırda çatışmazlığı nəzərə almasaq bütün qanunlar normal vəziyyətdə qəbul edilir. Deməli, ən ciddi problemlərdən biri qanunların icra mexanizmindədir.

Digər bir məqama diqqət yetirmək istərdim. Mediada rəngarəngliyin, sərbəstliyin olması zəruridir. Lakin atılan addımlar peşəkarlığa və əxlaqi dəyərlərə söykənməlidir. Çünki cəmiyyət yalnız ağ və qara rənglərdən ibarət deyil. Bu sərbəstliyi, rəngarəngliyi qorumaq üçün mediada iqtisadi faktor son dərəcə önəmlidir. Məhz buna görə reklam bazarı və özünütəzimləmə ilə bağlı bəzi məqamlara diqqət yetirmək istərdim.

Pandemiya şəraitində dünyada gedən iqtisadi proseslər diqqətdən kənarda qalmır. Təbii ki, bu faktorlar mediaya mənfi təsir edir. Lakin Azərbaycanda reklam bazarının mövcud iqtisadi inkişafa adekvat olmadığı ortadadır. Bu da hər zaman deyildiyi kimi, peşəkarlığın aşağı düşməsinə, medianın vəziyyətinin ağırlaşmasına gətirib çıxarır. Deməli, burada özünütənzimləmə, azad reklam bazarının formalaşmasından başlamaq lazımdır. Medianın geniş fəaliyyəti üçün “Reklam haqqında” qanun layihəsi Azərbaycanın iqtisadi inkişaf tempinə uyğun hazırlanmalı və onun həyata keçməsi üçün mexanizmlər tapılmalıdır.

Əlbəttə, mövcud iqtisadi prosesləri, pandemiyanın yaratdığı çətinlikləri nəzərə almaqla Azərbaycanın reklam bazarına münasibət dəyişməlidir. Sivil bazar münasibətlərinin yetərincə formalaşmadığı postsovet məkanında reklam işi tək hüquqi bazanın çatışmazlığı və yaxud ona lazımi qədər riayət olunmaması ilə deyil, bu, yeni sistemin mahiyyəti və insanların təfəkkür tərzi ilə bağlıdır.

Hər zaman Azərbaycanın media qurumlarının təmsilçiləri reklamların bölüşdürülməsində ədalət prinsipinin pozulmasından şikayətlənirlər. Reklam bazarı ölkənin Ümum Daxili Məhsulunun 1 faizi həcmində olmalıdır. Təbii ki, mövcud problemlər Azərbaycan jurnalistikasının inkişafını ləngitməklə bərabər azad bazar münasibətlərinin prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.

Təbii ki, azad reklam bazarını formalaşdırmaq, iqtisadi rəqabəti gücləndirmək məqsədilə Reklam Şurasının yaradılmasına ehtiyac var. Bu qurumu necə yaratmaq, idarəetmə sistemini necə qurmaq olar? Bu artıq müzakirələrin mövzusu ola bilər. Bəziləri narahatlıq keçirir ki, belə qurumun yaranması reklam bazarının tam nəzarətə düşməsinə, bəzi media qurumlarının kənarda qalmasına gətirib çıxara bilər. Mənə belə gəlir ki, bu məsələ həmin qurumda təmsil olunacaq insanların hüququ məsuliyyətini necə dərk etməsindən, işə səmimi və vicdanlı yanaşmasından asılıdır.

İkincisi, ondan başlamaq lazımdır ki, “Reklam haqqında” qanun müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılsın. Rəqabət Məcəlləsinin prinsiplərinə tam riayət olunsun. Reklam bazarı ilə bağlı bəzi addımlar atarkən yenidən Amerika kəşf etməyə ehtiyac yoxdur. Sadəcə bəzi innovativ və ədalətli addımların atılmasına ehtiyac var.

Bu qanunun mahiyyətinə və azad iqtisadi mühitin yaradılmasına təsirini nəzərə alaraq “Reklam haqqında” qanun yenilənməlidir. Ümumiyyətlə, bu sahə ilə bağlı inkişaf strategiyası işlənib hazırlanmalıdır. Digər tərəfdən reklam verən şirkətlərə müəyyən güzəştlərin tətbiqi səmərə verər. Həmin güzəştlər çox dəqiq, aydın, həm medianın, həm sahibkarın, həm də dövlətin strateji maraqlarına uyğun hazırlanmalıdır.

Nəhayət, Reklam Şurası sosial reklam məsələsini qaldıra bilər. Təəssüf ki, bu vaxta qədər xeyriyyəçilik mahiyyətli sosial reklam çox zəif inkişaf edib. Araşdırsaq görərik, elə şirkətlər var ki, sosial reklama nəinki vəsait ayırmır hətta bunu artıq hesab edirlər. Halbuki ətraf mühitlə, insan sağlamlığı ilə və yüzlərlə digər mövzu ilə bağlı sosial reklamlara ehtiyac hiss olunur.

Reklam bazarının, reklam mədəniyyətinin formalaşması yalnız mediaya lazım deyil. Bu cəmiyyətə, istehsalçıya, istehlakçıya lazımdır. Digər tərəfdən sivil reklam bazarının təşkili medianı təmiz iqtisadi gəlir götürməsinə şərait yaradar. Jurnalistikanı ən azından məmur asılılığından, iqtisadi sıxıntılardan xilas edər.

Əkrəm Bəydəmirli

Baxış sayı : 440
Cəbrayılın Sofulu kəndi - VİDEO 2021-07-24 17:25:41 İşğaldan azad olunan əraziləri görəndə çox təsirləndik - Fransalı deputat 2021-07-24 08:30:01 "Ermənistanın bölgədəki vəziyyəti gərginləşdirmək cəhdləri qəbuledilməzdir" 2021-07-24 07:55:49 Cavid Qurbanov: "İşğaldan azad olunan ərazilərdə dəmiryol infrastrukturunun yaradılması istiqamətində sürətli işlər aparılır" 2021-07-24 07:25:16 Fransa Milli Assambleyasının üzvləri Ağdama səfər edib 2021-07-23 15:30:06 Nəzirməmməd Zöhrablının “İgid ömrü” kitabı çapdan çıxıb 2021-07-23 15:10:17 Jerom Lamber: Qarabağ müharibəsinin əsas səbəblərindən biri Minsk qrupunun diplomatik uğursuzluğudur 2021-07-23 11:05:13 Üçtərəfli bəyanatın prinsiplərinə sadiqlik regionda sülh və sabitliyin təminatıdır - Rusiyalı politoloq 2021-07-23 10:25:12 “Leyli və Məcnun” kitabının təqdimatı Ukrayna mətbuatında 2021-07-23 09:05:11 Kəlbəcərin Bəzirxana kəndinin görüntüləri - Video 2021-07-23 07:30:05 Prezident İlham Əliyev: Bizim Zəfərimiz Ermənistanın bütün ideoloji sütunlarını darmadağın edib 2021-07-22 21:05:45 Azərbaycan Respublikası “Beynəlmiləlçi Əlil Döyüşçülər” Fondu Milli Mətbuat günü münasibətilə təbrik edir 2021-07-22 16:00:47 Bakıda Polad Həşimov parkı istifadəyə verildi 2021-07-22 10:35:13 Dövlət sərhədinin delimitasiyası və demarkasiyası prioritet məsələdir 2021-07-22 09:50:53 Könül Nurullayeva: Moskva görüşündə bir daha aydın oldu ki, Azərbaycan və Rusiya 10 noyabr bəyanatının icrası ilə bağlı vahid mövqedən çıxış edir 2021-07-22 09:45:56 Xocavənd rayonu ərazisində yeni hərbi hissələrin açılışı olub 2021-07-22 08:00:53 “Yoluxmanın artması ciddi və təxirəsalınmaz tədbirlərin görülməsini tələb edir” 2021-07-22 07:20:42 Bir qrup media nümayəndəsi mükafatlandırılıb 2021-07-21 21:20:58 Media və iqtisadi faktor 2021-07-21 20:05:12 Azərbaycan əsilli alman polisi kitab yazıb 2021-07-21 10:05:43 Ermənistan rəhbərliyi Cənubi Qafqazda silahlı toqquşmanı təşviq etdiyi üçün məsuliyyətə cəlb olunmalıdır - Piter Teys 2021-07-21 09:05:47 Qurban bayramı Şuşa şəhərində təntənə ilə qeyd olunub 2021-07-21 09:00:26 Prezidentlər arasında Qarabağ müzakirəsi 2021-07-20 22:10:12 Makron elektoral simpatiyanın artması naminə istənilən şəkildə "erməni" kartını işə salacaq - Oleq Kuznetsov 2021-07-20 09:25:31